Nhân dịp 33 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, NXB Văn hóa Sài Gòn (VHSG) đã giới thiệu với bạn đọc hai cuốn sách về những ngày khói lửa, với những cảm nhận của người lính một thời chiến đấu gian khổ để có được hòa bình.
Một thuở
Đặt tên cho tác phẩm truyện, ký mới nhất của mình là Một thuở, nhà văn Phạm Đình Trọng có dụng ý nhắc về chuyện đã qua, nhớ lại những kỷ niệm của một thuở. Kỷ niệm đó dài trong khoảng thời gian hơn ba mươi năm, từ khi ngôi làng An Phú Đông trở thành “Thánh địa kháng chiến của nhân dân Sài Gòn - Gia Định”, nơi một chàng trai xứ Bắc tham gia kháng chiến đã viết lên bài tráng ca An Phú Đông đến cuộc đổ bộ của các chiến sĩ hải quân anh hùng lên quần đảo Trường Sa vào thời khắc cuối của cuộc chiến.
Viết về những kỷ niệm, điều khó khăn nhất là tránh sự xơ cứng, nhàm chán do lớp bụi thời gian và cái nhìn chủ quan của tác giả. Thế nhưng, với Một thuở, Phạm Đình Trọng lại kể những câu chuyện xưa nhưng nóng hổi tính thời đại, qua cách khai quật quá khứ, đưa người đọc đến một cách tiếp cận mới. Với Một thuở, bạn đọc bắt gặp những thông tin phong phú của từng số phận và từng địa danh lịch sử. Với cách tiếp cận đó, với nguồn tư liệu đó, Một thuở đã cho bạn đọc cái nhìn khách quan, biện chứng khi nhận thức một số vấn đề của lịch sử.
Phần ấn tượng nhất trong Một thuở là những bài ký viết về các chiến sĩ tại quần đảo Trường Sa, nơi đầu sóng ngọn gió, với cách miêu tả chân thực nhất. Không tươi sáng kiểu hào quang rực rỡ mà rõ ràng, thực tế. Những người lính hiên ngang đối diện kẻ thù, vững tay súng bảo vệ đảo, biển thân yêu của Tổ quốc nhưng đằng sau họ cũng ngổn ngang trăm mối tâm sự về gia đình, về hạnh phúc của cuộc sống riêng tư. Dưới ngòi bút của Phạm Đình Trọng những người lính hiện ra gần gũi, thân quen và anh hùng một cách giản dị nhất, xứng đáng với tên gọi anh Bộ đội Cụ Hồ.
Mùa hè giá buốt
Nếu có thể nhận xét vắn tắt nhất thì Một thuở của Phạm Đình Trọng miêu tả người lính một cách mềm dịu trong hoài niệm, còn Mùa hè giá buốt của nhà văn Văn Lê lại khốc liệt trong nỗi ám ảnh của người lính tham dự một trong những chiến dịch quân sự ác liệt nhất thời kháng chiến chống Mỹ. Nhà văn Văn Lê nhận định: “Những ai đã từng tham gia cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 mà may mắn sống sót sẽ chẳng thể nào quên được những gì đã xảy ra trong mùa xuân và cả mùa hè năm đó”. Tính đến nay, nhà văn Văn Lê đã có 3 tác phẩm về đề tài này, từ Nếu anh còn được sống, Cao hơn bầu trời đến tác phẩm mới nhất Mùa hè giá buốt.
Mùa hè giá buốt kể về số phận của tiểu đoàn bộ binh độc lập 505 (hư cấu) trong chiến dịch Mậu Thân 1968. Sau những trận đánh ác liệt, tiểu đoàn bị thiệt hại nặng phải rút ra khỏi thành phố để củng cố. Chính vào lúc đó, tiểu đoàn trưởng nảy sinh tình cảm với Lê Thị Bích Vân, cô du kích dẫn đường. Từng trang sách đã theo sát mối tình đằm thắm của họ trong hơn 100 ngày chiến sự ác liệt ở vùng ven thành phố. Trong cuốn sách cũng có nhiều nhân vật khác với cuộc đời, hoàn cảnh và thân phận khác nhau. Ở họ có tốt, xấu, đúng, sai, có dũng cảm và cả hèn nhát. Nhà văn đã đưa vào cuốn sách của mình hình ảnh người lính trong chiến tranh với bao dằn vặt, ưu tư trước sự sống và cái chết. Nhà văn Văn Lê khẳng định: “Tôi viết về chiến tranh chứ không chỉ đơn thuần viết về chiến thắng”.
Kết thúc của Mùa hè giá buốt khá bi tráng và đậm chất anh hùng. Cả cuốn tiểu thuyết, tác giả đặt ra nhiều tình huống, nhiều con người để tìm câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì đã giúp những người lính giải phóng không sợ hãi trước cái chết? Và tác giả, thông qua những nhân vật của mình đã trả lời rằng đó là tình yêu và tinh thần yêu nước nồng nàn. Chỉ có sức mạnh ấy mới giúp cho dân tộc ta chiến thắng được kẻ thù hung bạo nhất.
Tường Vy
