Nguy cơ tiềm ẩn
Mùa hè đang bước vào cao điểm với những ngày nắng nóng lên đến 38-40oC hay những cơn mưa bất chợt kéo đến ở một số địa phương.
Thời tiết khắc nghiệt, thay đổi thất thường không chỉ khiến nhịp sống, sinh hoạt của người dân bị đảo lộn mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe, nhất là phong trào thể dục thể thao.
Khi vận động mạnh, cơ thể sinh nhiệt lớn nhưng khả năng thải nhiệt qua mồ hôi bị suy giảm khi nhiệt độ môi trường quá cao, khiến thân nhiệt dễ tăng vượt ngưỡng kiểm soát. Đáng lo ngại, trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nếu tham gia hoạt động ngoài trời trong thời tiết khắc nghiệt kéo dài.
Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố vừa cứu sống bệnh nhi Tr.X.V. (15 tuổi, ngụ phường Tân Phú) sau khi bị sốc nhiệt nặng biến chứng hủy cơ, suy đa cơ quan…
Khai thác bệnh sử ghi nhận trẻ tham gia đá bóng từ 17 giờ đến 20 giờ mỗi ngày ở 1 câu lạc bộ bóng đá địa phương. Trước đó, khoảng 9 giờ sáng, khi chơi đá bóng cùng các bạn trong câu lạc bộ dưới trời nắng nóng, em đột ngột than mệt, ngất, vã mồ hôi nhiều. Sau đó, bệnh nhi được chuyển viện trong tình trạng rối loạn tri giác. Sau gần 3 tuần điều trị, tình trạng cải thiện dần, được cai máy thở, tỉnh táo, chức năng gan, thận, tụy đều trở về bình thường.
Theo nhiều chuyên gia, đây là trường hợp sốc nhiệt nặng biến chứng ly giải cơ và tổn thương đa cơ quan, được điều trị tích cực, phối hợp các chuyên khoa hồi sức, tiêu hóa gan mật, thận nội tiết, đặc biệt vai trò lọc máu liên tục sớm giúp cứu sống trẻ.
Vụ việc cũng là lời cảnh báo rõ ràng về những hiểm họa tiềm ẩn khi vận động sai cách trong điều kiện thời tiết cực đoan.
Thực tế, gần đây, các bệnh viện trên địa bàn TPHCM liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp nhập viện liên quan đến việc tập luyện thể thao. Bác sĩ CK1 Nguyễn Hữu Tín, Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết, nhiều người tham gia chơi thể thao trong điều kiện nắng nóng liên tục hàng giờ, không nghỉ ngơi và bổ sung nước, thay đổi nhiệt độ cơ thể đột ngột dễ dẫn đến các vấn đề sức khỏe như say nắng, say nóng, thậm chí đột quỵ.
Biểu hiện của say nắng, say nóng phụ thuộc nhiều vào thời gian tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng và mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể. Ở mức độ nhẹ, người bệnh thường có các biểu hiện ban đầu như mệt mỏi, khát nước dữ dội, hoa mắt, chóng mặt, nhịp tim và nhịp thở tăng nhanh, hồi hộp đánh trống ngực, xuất hiện các cơn chuột rút ở chân, tay...
Đối với trường hợp này, nên lập tức chuyển nạn nhân vào vị trí râm mát, thoáng gió. Nới lỏng hoặc cởi bỏ bớt quần áo dày bên ngoài. Đặt khăn thấm nước hoặc nước đá tại các vị trí như vùng nách, vùng bẹn, hai bên cổ để giúp nhanh chóng giảm nhiệt độ cơ thể. Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy cho uống nước từng ngụm nhỏ, nhất là các loại nước có bổ sung muối và khoáng chất như Oresol được pha đúng liều lượng chỉ định...
Ở mức độ nặng, tính mạng của nạn nhân bị đe dọa nghiêm trọng với các biểu hiện đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, buồn nôn hoặc nôn mửa liên tục, co giật, ngất xỉu, hôn mê sâu và trụy tim mạch. Lúc này, người xung quanh nên lập tức gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất, liên tục chườm mát cho họ suốt quá trình di chuyển.
Theo bác sĩ Heidi Moawad, chuyên gia y học thần kinh tại Case Western Reserve University, Mỹ, cơ thể con người có thể thích nghi với thời tiết nóng, nhưng nếu mất nước quá nhanh mà không kịp bù đắp, các cơ quan bắt đầu hoạt động không hiệu quả.
Chỉ cần giảm 2% lượng nước trong cơ thể cũng có thể ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu suất tập luyện. Nếu muốn tiếp tục tập luyện ngoài trời vào mùa hè, hãy lắng nghe cơ thể và đừng cố gắng vượt ngưỡng chịu đựng, hiệu quả đến từ sự bền bỉ chứ không phải quá sức.
Tập luyện thể thao trong thời tiết nóng không phải cấm kỵ, nhưng cần thực hiện khoa học. Chú ý đến tín hiệu của cơ thể, uống đủ nước và điều chỉnh cường độ phù hợp là chìa khóa giúp bạn duy trì phong độ mà vẫn đảm bảo an toàn.
Chủ động thích ứng để tập luyện an toàn
Không chỉ với thể thao phong trào, các đội tuyển thể thao chuyên nghiệp cũng điều chỉnh để thích nghi với sự khắc nghiệt của thời tiết thất thường, lúc nắng nóng như đổ lửa, lúc mưa dầm dai dẳng.
Ông Trịnh Đức Thanh, Trưởng bộ môn Điền kinh TPHCM, chia sẻ, đặc thù của môn thể thao này là phải “làm bạn” với thiên nhiên, vận động viên đã quen thuộc với việc tập luyện ngoài trời. Trước sự biến đổi của thời tiết hiện nay, ban huấn luyện luôn phải theo dõi sát từng biểu hiện thể trạng của các em.
“Khi thời tiết quá nóng, chúng tôi giảm cường độ, thay đổi khung giờ tập, tăng thời gian nghỉ. Nếu không kiểm soát tốt, nguy cơ sốc nhiệt là rất rõ ràng”, ông Đức Thanh chia sẻ.
Dưới góc độ khoa học thể thao, TS Lý Đại Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể dục thể thao TPHCM, thông tin, Phòng Khoa học và Y học thể thao của đơn vị đang khẩn trương xây dựng và phổ biến tài liệu hướng dẫn cụ thể về phòng chống sốc nhiệt thể thao đến các đội tuyển đang tập huấn tại trung tâm. Sốc nhiệt không chỉ là cảm giác “mệt hơn bình thường” mà là tình trạng nguy hiểm, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng nếu xử trí chậm. Vấn đề quan trọng nhất khi tập luyện mùa hè là bù nước đúng cách.
Theo khuyến nghị từ chuyên gia thể thao, trước khi tập luyện 1-2 giờ, chủ động uống khoảng 400-600ml nước để cơ thể tích trữ đủ lượng nước cần thiết. Trong khi tập luyện, cứ mỗi 15-20 phút hãy bổ sung 150-250ml nước từng ngụm nhỏ.
Nếu thời gian vận động kéo dài trên 60 phút hoặc dưới trời nắng gắt, bắt buộc phải dùng thêm nước điện giải hoặc nước thể thao chuyên dụng. Sau tập, nên bù lại lượng nước đã mất dựa trên cân nặng giảm. Tránh uống nước đá quá lạnh hoặc sử dụng quá nhiều nước tăng lực, caffeine. Lưu ý tuyệt đối không chờ đến khi thấy khát mới uống nước và không uống quá nhiều nước cùng lúc.
"Mùa hè là thời điểm thu hút nhiều người tham gia các hoạt động thể thao, nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên, trong bối cảnh thời tiết ngày càng khắc nghiệt, mỗi người cần trang bị kiến thức và thói quen tập luyện khoa học. Vui khỏe là mục tiêu, nhưng an toàn phải đặt lên hàng đầu, để mỗi buổi tập không chỉ hiệu quả mà còn trọn vẹn niềm vui", TS LÝ ĐẠI NGHĨA.
Hướng tới một mùa hè an toàn, bổ ích cho cộng đồng, TS Lý Đại Nghĩa chia sẻ thêm thông tin thiết thực: trong dịp hè năm nay, trung tâm sẽ tiếp tục triển khai chương trình hướng dẫn tập luyện thể thao hoàn toàn miễn phí cho người dân.
Điểm đặc biệt của chương trình năm nay là bên cạnh việc hướng dẫn kỹ thuật, trung tâm sẽ bố trí đội ngũ chuyên gia để đo đạc miễn phí các thành phần chỉ số cơ thể và đưa ra những lời tư vấn vận động, dinh dưỡng cá nhân hóa, giúp người dân hiểu rõ giới hạn của bản thân nhằm phòng ngừa tối đa các tai nạn đáng tiếc.
Để không bị sốc nhiệt, say nắng khi chơi thể thao trong những ngày nắng nóng, bác sĩ CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, khuyến cáo: Khi cần tập luyện ngoài trời nắng, trước đó vài ngày nên có thời gian ra nắng để cơ thể quen dần với tác động của nắng nóng. Mặc quần áo nhẹ, mỏng, rộng, ngắn tay, màu sáng, đội nón rộng vành sẽ giúp bớt nóng. Đối với trẻ em, nên cho uống thêm nhiều nước.
Tránh cho trẻ tập luyện quá sức ngoài trời nắng. Nếu trẻ phải thường xuyên tập luyện, học tập ngoài nắng thì giới hạn mỗi lần tập 20-25 phút, tối đa 45-60 phút/ngày và nên cho trẻ giải lao sau một khoảng thời gian, vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi, uống nước. Các trường học nên thiết kế sân chơi, tập luyện thể thao thoáng mát, có mái che.
