Tháng 3-1970, “Địch uy hiếp khu vực bệnh xá một cách nghiêm trọng. Pháo bắn vào nổ sát bên hầm, mảnh pháo to chẻ nát một thân cây lát hầm ngay giữa phòng mổ: nếu địch ập vào đây làm sao di chuyển thương binh cho kịp?...”. Đã hơn 30 năm trôi qua, nhật ký Đặng Thùy Trâm vẫn khiến người đọc chạnh lòng. Theo dòng nhật ký ấy, cũng vào những ngày tháng 3, chúng tôi tìm về Đức Phổ…
Đường vào hang núi Dâu - nơi đặt trạm tiền phẫu của Đặng Thùy Trâm.
Đúng 7 giờ tối, cả đoàn bắt đầu khởi hành trên chuyến tàu SE2 về Quảng Ngãi. Trời tối rất nhanh, trong khi đoàn tàu vẫn ì ạch, nặng nề lăn bánh. Đêm trở lạnh, trên những chiếc ghế mềm, cả đoàn ai cũng co ro, thu mình trong chiếc chăn mỏng.
Đêm rồi cũng qua, Quảng Ngãi đón đoàn bằng bãi biển Sa Huỳnh đẹp như tranh vẽ với những ruộng muối, những bãi mía dường như bất tận… Từ đây, “hành trình về nguồn” thật sự bắt đầu. Điểm đến đầu tiên là trạm tiền phẫu nơi chị Trâm công tác. Khó mà tưởng tượng, trạm cấp cứu cho toàn huyện Đức Phổ lại nằm trong cái hốc nhỏ nằm ẩn mình giữa lưng chừng núi Dâu.
Muốn đi vào hang phải trườn người, bấu cả hai tay vào hốc núi. Xung quanh, cây cỏ um tùm, dốc đá cheo leo, một người đi đã khó, vậy mà ngày xưa, chị Trâm còn phải tải thương trong điều kiện bị địch lùng bắt gắt gao. Rời trạm tiền phẫu, đoàn tìm đến với bệnh xá Đức Phổ. Một bệnh xá dã chiến vừa hoạt động vừa phải chạy giặc.
Theo một người dân địa phương, bệnh xá xưa được đặt ở nhiều nơi, thậm chí ngay dưới lòng hồ Liệt Sơn. Ngoài những di tích, theo dòng nhật ký, khách sẽ được tiếp xúc với những nhân chứng sống như ông Nguyễn Văn Thông, chị Tạ Thị Ninh…
Ông Brenon John, một thành viên theo đoàn, vốn là một người Mỹ đã từng làm công tác xã hội ở Trà Bồng những năm 1969-1971 cho biết, ông rất ấn tượng với câu chuyện về bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Ông bày tỏ, giờ đây ông mới “vỡ lẽ” một điều: “Thì ra Việt cộng không phải là người không có trái tim, không phải là những người máu lạnh…”. Giá trị của nhật ký, của chuyến đi là những giá trị nhân văn đích thực đã làm lay động cả những người từng ở bên kia chiến tuyến.
* Ngày 5-3-2006, phối hợp với UBND huyện Đức Phổ, Ba Tơ và Công ty Du lịch Quảng Ngãi, Công ty Du lịch lữ hành Saigontourist đã mở tuyến du lịch “Theo dòng nhật ký” giới thiệu nơi sống, làm việc của chị Đặng Thùy Trâm. Tour còn giới thiệu những thắng cảnh của Quảng Ngãi như: vòng cung biển Sa Huỳnh, đồi Ma Vương, hồ Liệt Sơn, thác Trắng, cảng biển Dung Quất… Khởi đầu với tour “Theo dòng nhật ký”, UBND tỉnh Quảng Ngãi kỳ vọng, ngành du lịch tỉnh Quảng Ngãi sẽ được vực dậy sau thời gian dài “ngủ yên”.
Hải Minh
