TPHCM trong dòng chảy giao lưu với các nước ASEAN

Khẳng định vị trí của một cửa ngõ

Nếu các cơ chế hợp tác chính thức tạo nên nền tảng chính trị - pháp lý, thì những kết nối giữa các địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, tổ chức hữu nghị và cộng đồng cư dân làm cho tinh thần ASEAN trở nên gần gũi, sống động và bền vững hơn trong đời sống xã hội.

Năm 2026 mở ra một giai đoạn phát triển mới của ASEAN với nhiều dấu mốc đáng chú ý. Việc Timor-Leste trở thành thành viên chính thức thứ 11 không chỉ có ý nghĩa mở rộng quy mô của hiệp hội, mà còn làm phong phú thêm không gian hợp tác khu vực trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân.

Trong mạch vận động mới đó, Philippines - Chủ tịch luân phiên ASEAN chọn chủ đề “Navigating Our Future, Together” (Cùng nhau định hướng tương lai), đã gửi gắm thông điệp về tinh thần đoàn kết, năng lực thích ứng và quyết tâm cùng kiến tạo tương lai của một Đông Nam Á hòa bình, năng động và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn rộng mở hơn và yêu cầu liên kết sâu hơn, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng khu vực.

Quan hệ Việt Nam - ASEAN ngày càng đi vào chiều sâu, thể hiện qua việc Việt Nam đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với 4 quốc gia ASEAN gồm Malaysia, Indonesia, Singapore và Thái Lan. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng tiếp tục mở rộng hợp tác với các nước ASEAN trên nhiều phương diện, từ chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư đến văn hóa, khoa học, giáo dục, chuyển đổi số, phát triển xanh và giao lưu nhân dân.

Từ góc nhìn văn hóa, TPHCM là nơi có khả năng tiếp nhận, dung hòa và lan tỏa nhiều giá trị đa dạng của Đông Nam Á. Thành phố được hình thành trên nền tảng giao thoa của nhiều cộng đồng cư dân và nhiều lớp tiếp xúc văn hóa, trong đó có các dòng chảy Việt - Hoa - Khmer - Chăm - Ấn, phương Tây và Đông Nam Á hải đảo. Chính cấu trúc đô thị đa văn hóa này tạo nên năng lực dung hợp, thích ứng và kết nối của TPHCM trong quan hệ với các quốc gia Đông Nam Á.

Trên nền tảng đó, các hoạt động giao lưu không chỉ dừng ở biểu diễn nghệ thuật, lễ hội ẩm thực, triển lãm, chiếu phim hay giao lưu thanh niên, mà một hội chợ Thái Lan, sự kiện văn hóa Indonesia, lễ hội ẩm thực Malaysia, chương trình xúc tiến thương mại - giáo dục với Singapore, kỷ niệm Quốc khánh Philippines hay hội thảo về kinh tế Halal đều có thể trở thành hình thức thực hành sinh động của ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân.

Thông qua sự tham gia của các tổ chức hữu nghị, cơ quan lãnh sự, trường đại học, doanh nghiệp, cộng đồng người nước ngoài, thanh niên và sinh viên, những hoạt động này từng bước hình thành mạng lưới kết nối xã hội rộng mở, đưa ASEAN đến gần hơn với đời sống đô thị.

Từ đó, giao lưu văn hóa vừa có ý nghĩa giới thiệu hình ảnh quốc gia, vừa góp phần củng cố hiểu biết liên văn hóa, thiện cảm xã hội và nền tảng tin cậy giữa Việt Nam với các nước trong khu vực. Đây chính là chiều sâu bền vững của đối ngoại nhân dân - nơi quan hệ quốc tế được nuôi dưỡng bằng những cuộc gặp gỡ, trải nghiệm và hợp tác cụ thể giữa con người với con người.

Thúc đẩy hợp tác khoa học và giáo dục

Bên cạnh văn hóa, hợp tác khoa học và giáo dục giữa TPHCM với các nước ASEAN đang mở ra nhiều hướng đi thiết thực. Các trường đại học, viện nghiên cứu tại thành phố ngày càng tham gia sâu hơn vào các mạng lưới nghiên cứu khu vực về đô thị hóa, biến đổi khí hậu, du lịch bền vững, bảo tồn di sản, chuyển đổi số, kinh tế xanh, giáo dục và phát triển cộng đồng.

Kinh nghiệm của Thái Lan về du lịch cộng đồng; Singapore về đô thị thông minh; Malaysia và Indonesia về quản trị đa văn hóa và kinh tế, Halal; Philippines về đào tạo giáo viên; cùng mối quan hệ gần gũi với Lào và Campuchia đều là những gợi mở quan trọng cho TPHCM trong quá trình phát triển và hội nhập.

Giáo dục là trụ cột đặc biệt trong quan hệ giữa TPHCM và ASEAN. Các chương trình trao đổi sinh viên, giảng viên, hội thảo, thực tập, lớp học trực tuyến, khóa học mở và mạng lưới giảng viên ASEAN đang tạo ra những không gian học tập mới; giúp tri thức về ASEAN đến gần hơn với giáo viên, sinh viên, học sinh và cộng đồng.

Qua đó, thế hệ trẻ không chỉ tiếp cận tri thức mới, mà còn hình thành năng lực sống, học tập và làm việc trong môi trường đa văn hóa. Đây cũng là nền tảng để xây dựng ý thức công dân ASEAN - những con người biết tôn trọng khác biệt, có khả năng đối thoại và cùng hành động vì các mục tiêu phát triển chung của khu vực.

Từ thực tiễn đó, TPHCM không chỉ là địa phương thụ hưởng cơ hội hợp tác Việt Nam - ASEAN, mà còn có thể chủ động kiến tạo các sáng kiến giao lưu khu vực. Thành phố có thể tiếp tục thúc đẩy các chương trình giao lưu văn hóa có chiều sâu, các dự án nghiên cứu chung về đô thị bền vững, di sản, giáo dục, chuyển đổi số, kinh tế xanh; đồng thời mở rộng giáo dục ASEAN trong nhà trường và cộng đồng.

Khi văn hóa tạo nên sự gần gũi, khoa học tạo nên năng lực giải quyết vấn đề, giáo dục tạo nên thế hệ kế thừa, còn giao lưu nhân dân tạo nên chiều sâu bền vững, TPHCM sẽ có thêm nền tảng để đóng góp thiết thực vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.