Trong bối cảnh đó, nông nghiệp tiếp tục được Đảng và Nhà nước xác định là trụ đỡ của nền kinh tế. Những năm gần đây, xuất khẩu nông - lâm - thủy sản liên tục lập các mốc kỷ lục mới. Sản phẩm của nông dân đã có mặt tại nhiều thị trường khó tính trên thế giới. Nông thôn mới là một thành tựu nổi bật của quá trình phát triển. Nhưng, phía sau những con số tăng trưởng và những thành tích xuất khẩu, vẫn còn câu hỏi cần được trả lời: Người nông dân sẽ đứng ở đâu trong hành trình phát triển mới của đất nước?
Một thời gian dài, người nông dân chủ yếu được nhìn nhận như đối tượng cần được hỗ trợ (vốn, giống, vật tư, khoa học kỹ thuật...). Những hỗ trợ đó hiện vẫn cần thiết, nhưng thực tiễn phát triển mới lại đang đặt ra yêu cầu cao hơn. Nếu chỉ dừng ở hỗ trợ sản xuất thì chưa đủ để nâng cao thu nhập cho người nông dân. Nếu chỉ làm tốt khâu đầu vào mà không giải quyết được đầu ra thì giá trị gia tăng vẫn thấp. Nếu chỉ sản xuất nhiều hơn mà không tham gia được vào chuỗi giá trị thì người nông dân vẫn là khâu yếu nhất trong quá trình phân phối lợi ích.
Đó cũng là lý do mà Nghị quyết số 46-NQ/TW ngày 20-12-2023 của Bộ Chính trị (về đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Hội Nông dân Việt Nam đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới) đã xác định rõ yêu cầu phát huy vai trò chủ thể, trung tâm của người nông dân trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Tinh thần này tiếp tục được kế thừa và cụ thể hóa tại Đại hội IX Hội Nông dân Việt Nam: Nông dân sẽ không chỉ là người được hỗ trợ mà phải trở thành chủ thể phát triển.
Chủ thể không chỉ trực tiếp làm ra nông sản, mà còn là tham gia tổ chức sản xuất, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, kết nối thị trường, xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam và tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Nghĩa là, người nông dân cần tham gia sâu hơn vào toàn bộ quá trình tạo ra giá trị của sản phẩm.
Trong giai đoạn phát triển mới, người nông dân cũng cần được đặt trong mối quan hệ mới với Nhà nước, doanh nghiệp và đội ngũ nhà khoa học. Nếu trước đây mối quan hệ này chủ yếu mang tính hỗ trợ thì hiện nay cần chuyển dần sang quan hệ hợp tác và đồng hành. Theo đó, Nhà nước kiến tạo cơ chế, chính sách và môi trường phát triển; doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, đầu tư và liên kết sản xuất; các nhà khoa học cung cấp tri thức, công nghệ và giải pháp đổi mới sáng tạo; còn người nông dân phải thực sự trở thành đối tác trong quá trình đó. Chỉ khi người nông dân trở thành đối tác của Nhà nước, doanh nghiệp và nhà khoa học thì những thành tựu về khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, hay hội nhập quốc tế mới thực sự đi vào cuộc sống.
Cùng với đó, trong thế giới mà dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng, người nông dân không thể chỉ biết sản xuất, họ phải biết quản trị sản xuất. Họ không thể chỉ biết bán nông sản, mà phải biết xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường... Quá trình chuyển đổi này sẽ rất khó khăn nếu mỗi hộ nông dân phải tự mày mò, tự tìm đường. Vì vậy, vai trò của các tổ chức đồng hành, hỗ trợ, tập hợp và dẫn dắt nông dân ngày càng trở nên quan trọng.
Thành công của nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ thể hiện ở sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, mà ở việc người nông dân có thực sự trở thành chủ thể phát triển hay không.
