Đến hôm nay chúng ta có thể tính được số phim trong kho tư liệu phim của nhà nước ghi hình Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sớm nhất là những mét phim Bác Hồ dạo chơi tại Công viên Gorki, thủ đô Mátxcơva vào dịp Người sang Liên Xô dự Đại hội Quốc tế cộng sản (1924). Đoạn phim này do các nhà điện ảnh Xô viết quay và Viện Tư liệu phim Liên Xô gửi tặng chúng ta. Tiếp sau đó là đoạn phim Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập tại vườn hoa Ba Đình ngày 2-9-1945, mà ta mua lại của phóng viên nước ngoài. Bà con Việt kiều tại Pháp đã đóng góp vào số phim tư liệu về Bác Hồ, đoạn phim Bác dạo chơi ở vườn hoa Luc-xăm-bua, khi Bác sang Pháp dự Hội nghị Phông-ten-nơ-blô (1946).
Nhà điện ảnh tài liệu nổi tiếng của Liên Xô Roman Carmen đã ghi hình Bác làm việc tại khu nhà sàn Việt Bắc, Bác gặp gỡ bộ đội trong bộ phim tài liệu màu “Việt Nam trên đường thắng lợi”, vào thời điểm trong và sau Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (mùa hè năm 1954)…
Bác Hồ đang dạy chiến sĩ vệ binh tập võ, trong phim của Nguyễn Thế Đoàn.
Còn những hình ảnh Bác Hồ cuốc đất trồng vườn, Bác Hồ dạy chiến sỹ vệ binh tập võ, Bác Hồ chơi bóng chuyền tại cơ quan, Bác Hồ tắm suối và vừa đi đường vừa phơi quần áo, Bác Hồ cưỡi ngựa thị sát mặt trận… mà chúng ta được thấy hôm nay là những tư liệu phim duy nhất và quý hiếm ghi lại hình ảnh Bác Hồ trong sinh hoạt đời thường, Bác Hồ ra trận vào cuối năm 1951 - thời kỳ gian nan, thiếu thốn, nhiều thử thách cam go trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946-1954) của nhân dân ta, những mét phim ấy thuộc về nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn.
Như vậy có thể khẳng định, tính đến thời điểm kháng chiến chống Pháp chấm dứt, hòa bình được xác lập trên nửa đất nước sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, bác Nguyễn Thế Đoàn là nhà điện ảnh Việt Nam đầu tiên ghi hình ảnh Bác Hồ lên phim nhựa. Sẽ hình dung ra sao đây, sẽ cay đắng, xót xa biết bao ví như trong số mét phim tư liệu về Bác Hồ gom giữ được đến ngày hôm nay nếu thiếu vắng đi những mét phim của bác Nguyễn Thế Đoàn.
Điều đáng quý, đáng trân trọng còn nằm ở một phương diện khác. Từ Nam bộ, bác Nguyễn Thế Đoàn chân ướt chân ráo ra miền Bắc, mới vừa làm quen với đời sống kháng chiến ở chiến khu Việt Bắc, được sống gần Bác Hồ trong một khoảng thời gian ngắn, bác Nguyễn Thế Đoàn đã hiểu ngay và thu vào ống kính những gì tinh túy, sâu sắc và khái quát nhất về phẩm chất đạo đức và tác phong làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đức tính chan hòa, chia bùi sẻ ngọt với cán bộ chiến sỹ; lối sống giản dị, tiết kiệm, tác phong sâu sát của Bác… là những điều hôm nay từ cụ già đến cháu nhỏ đều rành rõ, thông tỏ. Nhưng ở thời điểm bác Nguyễn Thế Đoàn ghi hình thì đấy lại là những gì hết sức mới mẻ, hết sức lạ lẫm, xưa nay chưa từng có của một người đứng đầu nhà nước, một lãnh tụ kiểu mới “vì dân, thương dân”.
Bác Hồ của chúng ta đấy - phong phanh áo nâu, quần vải, guốc mộc. Bác Hồ, người đứng đầu của chính thể dân chủ cộng hòa đấy - người đang cuốc đất trồng rau với các chiến sỹ bảo vệ mình. Vị Chủ tịch chơi bóng chuyền, múa hát chung vui với nhân viên cơ quan. Bác Hồ đấy, tay vén cao ống quần, tay chống cây gậy tre đang rò rẫm bước qua một cây cầu bắc tạm.
Và cảm động sao, con cháu được nhìn thấy Bác dung dị, thanh thản ngồi câu cá bên suối; Bác xuống suối tắm và để không bỏ lỡ phút giây nào trên đường ra trận; Bác phơi quần áo trên cây gậy vác vai để vừa đi tiếp, quần áo cũng kịp khô...
Xin cảm ơn tấm lòng kính yêu Bác và cặp mắt tinh tường, nhạy cảm của nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn đã ghi được những hình ảnh tiêu biểu, chân thật, giàu chất nhân văn, giàu sử liệu đến như vậy.
Bác Nguyễn Thế Đoàn quê ở Nam bộ. Cùng với các nghệ sỹ Mai Lộc, Khương Mễ, Lê Minh Hiền… ông đã góp phần tạo ra câu chuyện huyền thoại của “Điện ảnh bưng biền”. Từ miền Nam, vượt Trường Sơn ra chiến khu Việt Bắc, ngoài việc ghi hình Bác Hồ, bác Nguyễn Thế Đoàn còn làm được những việc kỳ diệu khác là ghi hình Đại hội Đảng Cộng sản VN lần thứ 2, Đại hội Mặt trận Liên Việt (tức Mặt trận Tổ quốc sau này).
Một công tích lớn lao khác của bác Nguyễn Thế Đoàn đóng góp cho lịch sử điện ảnh Việt Nam nói riêng, lịch sử đấu tranh cách mạng, dựng và giữ nước nói chung, là việc vào năm 1952, từ chiến khu Việt Bắc trở về Nam bộ, bác Nguyễn Thế Đoàn đã mang theo số mét phim ghi lại hình ảnh Bác Hồ về chiếu cho cô bác, bà con miền Tây, miền Đông xem.
Như chúng ta biết, Nam bộ là chiến trường ở xa Trung ương và Bác Hồ. Trước đó, bà con, cô bác chỉ lưu giữ được những tấm ảnh chụp Bác. Với lòng kính yêu, tin tưởng ở Bác Hồ và chính quyền trung ương, bà con, cô bác Nam bộ khát khao đến cháy bỏng ước mơ được gặp Bác Hồ.
Kháng chiến đang hồi quyết liệt, Bác chưa vào thăm Nam bộ được, nhưng nay đã có những mét phim Bác Hồ của nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn, bà con, cô bác cũng nguôi ngoai nỗi nhớ thương Bác một phần, càng tăng thêm lòng tin tưởng ở Bác, ở cuộc kháng chiến chống Pháp nhất định thắng lợi.
Về miền Tây, sang miền Đông hôm nay, vẫn còn gặp những ông cha, bà má sẵn sàng kể cho chúng ta nghe họ đã trào nước mắt xúc động, đã thao thức mừng tủi ra sao khi xưa kia được tận mắt thấy Bác Hồ trên màn ảnh.
Giản dị, khiêm nhường, không màng công danh, tiền bạc; hết lòng hết sức vì công việc được trao; sống tình nghĩa, thủy chung với đồng nghiệp, bạn bè - bác Nguyễn Thế Đoàn là như thế đấy trong tâm tưởng của những người đã ở gần, đã từng cộng tác với bác từ khi bác còn trẻ đến những ngày cuối cùng của cuộc đời. Phải chăng phẩm hạnh ấy, cốt cách ấy, bác Đoàn đã học tập được từ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời gian ngắn ngủi được sống bên Người?
Trong những ngày này, khi cả nước đang trong cuộc vận động Học tập tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh, thiết nghĩ những thước phim bác Nguyễn Thế Đoàn ghi hình ảnh Bác Hồ tại chiến khu Việt Bắc càng mang giá trị lớn lao, sâu sắc của một bài học trực quan sinh động, mắt thấy tai nghe có một không hai
TÔ HOÀNG
Thông tin liên quan:
>> Tưởng nhớ bác Nguyễn Thế Đoàn, nhà quay phim tiền bối
