Thơ của anh còn tạc trên vách đá...

SGGP
Phạm Tiến Duật là một đỉnh cao của thơ ca chống Mỹ, một con đại bàng của Trường Sơn, một tầm vóc thơ ca hiện đại của một cuộc kháng chiến “Đường ra trận mùa này đẹp lắm” khiến thanh niên nô nức lên đường, của một cuộc kháng chiến mà “Thế đấy giữa chiến trường/tiếng bom nghe rất nhỏ” đầy lạc quan và ý chí chiến đấu.

Anh cũng là một giọng điệu thơ ca riêng đậm chất người lính, trước đó chưa ai viết thế, sau đó cũng không mấy ai bắt chước được thế, phản ánh lạc quan, chân thật và hào hùng cuộc chiến đấu trên những cánh rừng Trường Sơn - “Những vùng rừng không dân” chỉ có bom đạn, chết chóc: “Hết rau rồi em có lấy măng không?”.

Thơ của anh còn tạc trên vách đá...  ảnh 1 Nhà thơ Phạm Tiến Duật tại đường Trường Sơn 

Thần tượng thơ ca của những người lính trẻ

Đã từng có người đề nghị xếp Phạm Tiến Duật vào nhóm 5 nhà thơ cách mạng tiêu biểu Việt Nam (gồm các nhà thơ Tố Hữu, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu và... Phạm Tiến Duật). Thế nhưng, với tôi, anh không phải là một nhà thơ xa xôi mà là người anh gần gũi. Anh còn là người lính đi trước cùng ở đơn vị Cục Vận tải quân sự. Các anh - bao gồm anh Phạm Tiến Duật, anh Trần Nhương cùng là người Phú Thọ, cùng tốt nghiệp sư phạm, cùng được nhập ngũ một ngày để rồi làm giáo viên dạy văn hóa cho các chiến sĩ lái xe.

Nhưng theo anh Trần Nhương, một thời gian Duật được giao nhiệm vụ nhân viên câu lạc bộ, giữ một kho gồm đài Orionton, phim ảnh, pin, vải, giấy. Duật vốn nghệ sĩ nên việc quản lý kho rất lỏng lẻo, nhiều khi phát cho đơn vị không ghi sổ sách, hoặc ai xin gì cũng cho. Thế là thâm hụt kho vật tư câu lạc bộ, Duật bị phê bình và chuyển sang đội chiếu bóng của cục.

Phạm Tiến Duật là người thuyết minh phim loại giỏi, anh hoạt ngôn, lắm khi bịa thêm làm cho lính nhiều phen cười vỡ bụng.

Hồi ấy hay chiếu phim Liên Xô có nhiều cảnh lính uống rượu, Duật bịa: “Nào làm chén quốc lủi”. Đang phim Tây lại dùng ngôn ngữ dân gian ta chen vào nên rất tức cười. Không thể kể hết những câu pha trò của Duật trong những buổi chiếu phim. Tôi nhớ vào năm 1967, tôi chuyển vào Thanh Hóa công tác tại Ban chính trị Binh trạm 10, có lần Duật vào chiếu phim tại binh trạm. Ngày ấy, anh vừa viết xong bài thơ Lửa đèn, Duật ghi tặng cho tôi bản đánh máy. Tôi đọc thơ Duật mà thích quá: “Anh cùng em sang bên kia cầu/nơi có những miền quê yên ả...”.

Tôi nhớ trước khi tôi nhập ngũ, được gặp anh Phạm Tiến Duật ở nhà anh Nguyễn Trọng Định (sau này anh Nguyễn Trọng Định hy sinh ở chiến trường Quảng Đà), được nghe anh Duật đọc thơ, thơ về người lính và chỉ có thơ về người lính thôi, đã thấy rất mê rồi.

Vào bộ đội, lại được cùng ở Cục Vận tải quân sự với anh, đi binh trạm nào, đến đơn vị nào cũng được nghe nhắc về anh, được nghe đọc thơ anh, càng thấy thích lắm. Nhất là khi anh vào Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Anh sớm trở thành thần tượng của những người lính trẻ chúng tôi.

Và sau này, thực sự anh trở thành một thần tượng thơ ca cho cả thế hệ trẻ miền Bắc ngày ấy. Riêng với tôi, thơ anh quyến rũ, tâm phục khẩu phục đến mức tôi không dám làm thơ nữa, dù trước đó tôi đã có một số bài thơ in báo. Có Phạm Tiến Duật rồi, ai còn dám làm thơ nữa nhỉ? Tôi cứ lẩn thẩn nghĩ như thế!

“Nơi có những miền quê êm ả...”

...Lại nhớ năm 1970, tôi ở chiến trường Lào ra Hà Nội công tác, được đến dự đám cưới của anh ở nhà nhạc sĩ Trần Tiến.

Anh Trần Tiến ở Đoàn ca múa Hà Nội vào mặt trận Trường Sơn biểu diễn, gặp và yêu quý anh Phạm Tiến Duật, thành một đôi bạn thân. Sau này, khi về Hà Nội, anh đã đứng ra tổ chức lễ cưới cho anh Phạm Tiến Duật ngay ở nhà mình - phố Nam bộ giữa lòng thủ đô, lấy một cô giáo dạy văn người Hà Nội.

Ở đấy, tôi gặp nhiều văn nghệ sĩ, toàn những người như cách gọi bây giờ là “sao”. Thế nhưng, ngôi sao sáng nhất chính là anh Phạm Tiến Duật - một người lính từ mặt trận ra. Tất cả quây quần xung quanh anh, nâng rượu mừng được gặp anh, mừng được nghe anh đọc thơ, mừng cho hạnh phúc đôi lứa của anh. Tôi thầm nghĩ đời người được một lần như thế cũng đã là sướng lắm!

Hôm ấy, tôi được ngồi bên anh Đỗ Chu tiếp mẹ anh Duật từ Thanh Ba, Phú Thọ về dự đám cưới của con. Tóc bà trắng, vầng trán cao, dáng rất thanh nhã, anh Duật giống mẹ.

Sau này anh Đỗ Chu kể lại, bà cụ cùng chúng tôi ngồi bên khung cửa mở rộng nhìn xuống con đường hẹp đang có những chuyến xe điện leng keng chạy đi chạy lại. Vầng trăng càng khuya càng sáng. Mẹ anh Duật hỏi tôi tuổi gì, tôi thưa mẹ con tuổi Giáp Thân, bà lại nói, Duật đáng lẽ phải tính là tuổi Canh Thìn, đi học khai bớt 1 tuổi. Nó có lớn mà sợ chẳng có khôn, tính tình lại mơ mộng viển vông từ bé, cháu tuy ít tuổi hơn những vẫn cứ là một lứa, cháu nhớ săn sóc Duật.

Tôi nắm bàn tay gầy guộc của bà, bàn tay các bà mẹ chúng ta đều thế, lủng củng những đốt những ngón. Một bàn tay của bà mẹ từ thượng du xuống phố, lặng lẽ và rụt rè. Bàn tay một người đã sinh ra cho đất nước một nhà thơ lớn từ những năm anh mới ngoài 20 tuổi.

Tôi nói với bà không một chút do dự, rằng anh Duật là niềm tự hào của đất nước, mẹ chớ lo lắng gì cả. Chữ Nho có bộ Duật, duật ở đây không phải con cò, duật là cây bút, Phạm Tiến Duật là cây bút quý nhà họ Phạm…

Bà cụ vỗ vỗ vào tay tôi nhẹ nhàng cười, ông nhà tôi đặt tên cho nó đấy. Bố Duật nhiều năm dạy học, làm Hương sư rồi Tổng sư, nhiều lần đã giải nghĩa tên nó cho tôi nghe như anh nói hôm nay….

Mẹ ơi, anh Duật là niềm tự hào của đất nước ta mẹ ạ. Vâng, đúng như thế, từ ngày ấy và mãi sau này, như lời anh Đỗ Chu, người viết truyện ngắn hay nhất của thế hệ anh Duật, thì anh Phạm Tiến Duật bao giờ cũng là niềm tự hào của đất nước, niềm tự hào của mỗi người lính, niềm tự hào của mỗi chúng ta.

Anh là một đỉnh cao của thơ ca chống Mỹ, là một con đại bàng hùng vĩ của Trường Sơn, và nơi ấy, mỗi đỉnh núi cao, mỗi cánh rừng sâu, như vẫn còn tạc trên vách đá, vẫn còn vọng trong tiếng gió rừng những bài thơ bất hủ của anh...

“Anh đưa em sang bên kia cầu/Nơi có những miền quê êm ả/Nơi đêm đêm ngọn đèn thắp trong kẽ lá...”…

Vâng, đã 10 năm nay anh sang bên kia cầu... Anh Duật ơi, nhớ anh nhiều lắm! 

CHÂU LA VIỆT

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Điện ảnh

Kiểm tra lại quy trình cấp phép phim Vợ ba

Xung quanh phản ánh của báo chí về “cảnh nóng” của diễn viên trong bộ phim Vợ ba, ngày 20-5, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) Nguyễn Ngọc Thiện đã có chỉ đạo kiểm tra quy trình cấp phép phim này, tham mưu lãnh đạo bộ phương án xử lý.

Âm nhạc

“Chuyến xe âm nhạc” - sân chơi hiếm hoi của sinh viên

Chương trình “Chuyến xe âm nhạc” mùa 3 do Đài Truyền hình TPHCM (HTV) tổ chức vừa khép lại bằng vòng thi chung kết đầy cảm xúc của 4 đội nhóm: CLB Âm nhạc (Trường ĐH Công nghiệp), Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông, ĐH Tôn Đức Thắng và ĐH KHXH-NV TPHCM. 

Sân khấu

Vụ án Lệ Chi Viên dự Liên hoan Tuồng và dân ca kịch toàn quốc 2019

Sáng 16-5, hơn 40 nghệ sĩ, nhạc công Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TPHCM đã đến TP Thanh Hóa tham gia Liên hoan Tuồng và dân ca kịch toàn quốc năm 2019. Liên hoan do Cục Nghệ thuật biểu diễn - Bộ VHTT-DL phối hợp với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và Sở VHTT-DL tỉnh Thanh Hóa tổ chức, tổng kết trao giải vào tối 20-5.

Sách và cuộc sống

Thư viện là nơi phát triển phẩm chất, kỹ năng cho học sinh

Trong hơn 18 năm có mặt ở nước ta, tổ chức Room to Read (RtR) Việt Nam đã xây dựng được 1.522 mô hình “Thư viện thân thiện”, 765 thư viện nhân rộng tại 34 tỉnh, thành trên cả nước với tỷ lệ mượn sách là 22,4 cuốn/em/năm. Bằng những việc làm của mình, RtR bước đầu đã giúp hình thành thói quen đọc sách cho trẻ. 

Sáng tác

Hạ về

Mưa hạ lại về trên phố 
Tháng ngày trôi như thoi đưa
Đã hơn nửa đời phiêu bạt
Bạn bè đứa tỉnh đứa ngơ

Mỹ thuật

Đoàn TPHCM tham gia Triển lãm Mỹ thuật nữ họa sĩ quốc tế 2019 tại Nga

Đoàn họa sĩ nữ TPHCM gồm các họa sĩ Đặng Thị Dương, Cao Thị Được, Huỳnh Phương Thị Đài Trang, Nguyễn Thị Anh Đào, Nguyễn Trí Minh Thư và Vũ Trần Mai Trâm vừa lên đường tham gia Triển lãm Mỹ thuật nữ họa sĩ quốc tế năm 2019, tổ chức tại Trung tâm Lịch sử nghệ thuật tại thủ đô Mátxcơva, Cộng hòa Liên bang Nga, diễn ra từ nay đến hết ngày 23-5.