"Hừng đông”, tập cuối cùng của bộ sách “Chạng vạng” được xem là cuốn sách “nóng” nhất dịp cuối năm 2009. NXB Trẻ, đơn vị xuất bản cuốn sách, cũng rất trông chờ vào khả năng doanh thu cao của cuốn sách trên nên ưu ái dành nhiều hoạt động quảng bá. Ngoài ra, để đề phòng chuyện sách lậu vốn là nỗi ám ảnh bấy lâu nay của người làm sách, NXB Trẻ quyết định giữ bí mật về cuốn sách, đến sát ngày xuất bản mới công bố rộng rãi. Theo ông Nguyễn Minh Nhựt, Giám đốc NXB Trẻ, thì biện pháp trên được hy vọng là: “Kéo dài thời gian cho sách thật ra thị trường, càng lâu càng tốt”.
Thế nhưng, hy vọng này của NXB Trẻ đã tan vỡ nhanh chóng khi trước lúc sách thật được xuất bản sách lậu đã tràn ngập thị trường. Đầu nậu sách không phải đã lấy được bản dịch gốc mà lấy bản dịch trên mạng, in bìa bằng cách in thủ công và bán ra thị trường với giá thậm chí còn cao hơn sách chính thức.
Câu chuyện của “Hừng đông” đã làm những người làm sách nhớ lại câu chuyện của Harry Potter (tập 4) mấy năm trước. Lúc đó NXB Trẻ, đơn vị mua bản quyền tập 4, đang tiến hành dịch thuật thì trên mạng các bạn trẻ hâm mộ Harry Potter đã tiến hành dịch nhanh và cung cấp thoải mái cho bạn đọc. Giám đốc NXB Trẻ lúc bấy giờ là bà Quách Thu Nguyệt đánh tiếng cảnh báo rằng, hành động của các bạn hâm mộ như vậy là vi phạm bản quyền. Ngay lập tức, hàng loạt diễn đàn mạng đã lên tiếng chỉ trích NXB Trẻ là “xem thường” người hâm mộ, rằng việc dịch thuật như vậy không vi phạm bản quyền vì không kinh doanh, rằng đó chỉ là phản ánh sự đam mê của bạn đọc hâm mộ… Thậm chí, tham dự vào việc phê phán NXB Trẻ có cả một số cơ quan truyền thông, bất chấp nhiều luật sư về Luật Sở hữu trí tuệ chỉ ra rằng hành động dịch thuật trên dù vì lý do gì cũng vi phạm luật bản quyền. Trước áp lực dư luận, NXB Trẻ đành mềm mỏng, chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở và đành chấp nhận theo kiểu “chuyện đã rồi”.
Và thế là việc tung các bản dịch tự phát lên mạng của các tác phẩm nổi tiếng trở thành một chuyện bình thường. Những tập Harry Potter sau này và cả một số tác phẩm ăn khách khác đều xuất hiện bản dịch trên mạng trước khi sách thật ra mắt. Thoảng có ai nhắc nhở về bản quyền thì những diễn đàn, người dịch truyện, đều viện ra lý do có vẻ rất hợp lý “chỉ vui chứ đâu kinh doanh mà phạm luật!”.
Thế nhưng, “Hừng đông” lậu đã làm những câu giải thích từ trước đến nay đổ sụp. Bản dịch cuốn “Hừng đông” lậu chính là sự tập hợp của các bản dịch trước trên mạng, được in thêm bìa và bán ra thị trường. Ở đây, bất kể vì lý do gì thì chính sự đam mê của một số bạn trẻ khi tiến hành dịch thuật đã vô tình tiếp tay cho những kẻ làm sách lậu trục lợi, gây hại đến hoạt động hợp pháp của NXB.
Và không chỉ có thế, do các bản dịch vội, nhiều người phân công nhau dịch nên bản dịch còn rất nhiều lỗi, thiếu sự thống nhất về các chi tiết. Bản dịch Hừng đông lậu như một món ăn đầy sạn, cứu đói thì được chứ để thưởng thức lại quá tệ. Điều này khiến độc giả dễ hiểu sai giá trị thật của tác phẩm.
Câu chuyện của cuốn sách Hừng đông một lần nữa là minh chứng cho việc không phải ngẫu nhiên mà trong cuộc chiến chống sách lậu, yếu tố tự giác luôn được coi trọng. Các bạn trẻ có học, có kiến thức, chỉ vì niềm đam mê đã vô ý tiếp tay cho những kẻ làm sách lậu kiếm lợi, gây ảnh hưởng xấu đến thị trường xuất bản sách và thậm chí ảnh hưởng xấu đến cả văn hóa đọc.
TƯỜNG VÂN
