Cái cối xay bột của nội

SGGP
Cái cối xay bột của bà nội có từ hồi nào tôi không rõ, chỉ biết rằng khi tôi lớn lên, đã thấy nó có sẵn ở góc bộ ván cũ rồi. Hiện tại, cái cối xay bột vẫn còn. Sau khi bà nội tôi mất, những vật dụng rất cũ kỹ mà còn dùng được thì có món cô tôi giữ lại làm kỷ niệm, có món cô tôi cho chị dâu lớn của tôi “tiếp quản”.

Và cái cối xay bột của bà nội, chị dâu tôi cũng để trên bộ ván y như hồi bà tôi còn sống. Chỉ khác một chút, nó được “di chuyển” từ căn nhà rất cũ của bà tôi sang căn nhà hơi cũ mà cha tôi để lại. Hai nhà chỉ cách nhau một con mương, giống như đa phần các gia đình ở miền Tây, nhà con cháu cách nhà ông bà, cha mẹ một con mương nhỏ. 

Cái cối xay bột của nội ảnh 1 Minh họa: A.Dũng
Cái cối xay bột bằng đá góp phần nuôi lớn tuổi ấu thơ của anh em tôi bằng các món bánh từ bàn tay của bà, của mẹ. Ở ruộng đồng quanh năm suốt tháng, lâu lâu thấy bà hoặc mẹ ngâm gạo, mấy anh em tôi lại loi nhoi đợi. Bây giờ làm bánh đơn giản vì vật liệu có sẵn; còn ngày xưa, phải mất nhiều công đoạn như ngâm gạo, xay bột...

Bà nội tôi từng làm phụ bếp cho nhà hàng của Pháp hồi trước năm 1950, vì vậy, các món ăn nói chung và các món bánh nói riêng mà nội làm có chút cầu kỳ. Ngâm gạo tẻ làm các món bánh khác thì ít kỳ công, nhưng ngâm gạo nếp để làm bánh ít, nấu chè trôi nước sẽ vất vả hơn.

Trước đó vài ngày, bà tôi phải đón xuồng bán hàng đi ngang để mua bằng được mấy trái khóm (thơm). Bà băm khóm thật nhuyễn, vắt lấy nước, cho gạo nếp vào ngâm, cốt để cho bột sau khi xay sẽ thơm, trong và dai hơn. Từ lúc ngâm gạo nếp đến khi xay ít nhất phải 1-2 ngày. 

Hồi tôi hơi lớn một chút, mẹ tôi cứ kể hoài câu chuyện về bà nội tôi. Bà nội rất thảo thơm và hiếu khách, mỗi khi sắp đến ngày kỵ cơm của ông nội, bà ngâm rất nhiều gạo nếp để xay bột làm bánh ít. Thường bà làm đến năm bảy trăm cái, trước để cúng kiếng, đãi khách, sau làm quà biếu bà con, láng giềng. Vì bà nội tôi sống một mình ở quê, nên thường 1-2 ngày trước giỗ, bà kêu mẹ tôi sang cùng bà xay bột.

Số lượng gạo nhiều nên mẹ chồng - con dâu cùng xay cho nhẹ tay bớt. Mẹ tôi xả gạo nếp ngâm khóm, xả mấy lần nước, rồi mới cho nước mưa trong vắt vào xay. Trong lúc đó, bà nội gắn bồng bột vào cối. Trời khuya, đèn dầu tù mù, mắt bà kém, không hiểu gắn bồng bột kiểu gì mà sau khi mẹ chồng nàng dâu từ tốn xay bột, đến khi rõ mặt người, dưới đất là một màu sáng choang của bột.

Lúc này, kiểm tra lại mới hay, phía dưới bồng bột bị hở, bột xay, thay vì chảy xuống bồng bột, lại chảy lênh láng xuống nền đất. Năm đó, cúng giỗ ông nội tôi, bà thay thế bánh ít bằng các món bánh khác. Ký ức này đã quá cũ, nhưng mỗi khi nhớ, trong tôi lại dạt dào cảm xúc. Thương bà, thương mẹ vất vả mà không thu được “thành quả lao động”.

Trong số rất nhiều loại bánh bà làm, tôi thích nhất là bánh cam, bánh còng. Hai loại này không quá tốn sức của bà. Nhớ có lần bà xay bột làm bánh còng, lúc đó cái răng sữa của tôi lung lay. Tôi rất sợ nhổ răng. Bà đang xay bột thì ngưng lại, kêu tôi há miệng cho bà kiểm tra. Bà nói, để bà cột chỉ vào tay cối xay, bà xay một vòng là răng rớt ra thôi, không chảy máu, không đau.

Nghe bà “dụ dỗ”, tôi đồng ý. Đúng như bà nói, chỉ cần một vòng quay, chiếc răng sữa đã rụng, kèm theo ít máu và không đau chút nào cả. Mà cũng có thể là đau, nhưng nghĩ đến những cái bánh còng sắp ăn, tôi thèm quá nên quên béng nỗi sợ đau.

Hôm rồi, khi về thăm quê, nhìn cái cối xay bột của bà để lại, thời ấu thơ như ùa về trong tôi với bao nhiêu hình ảnh đẹp cùng những món bánh dân dã nhưng đầy tình thương của bà và mẹ. Vườn xưa cảnh cũ nay thay đổi ít nhiều, duy cái cối xay bột vẫn để trên góc bộ ván cũ. Cái cối vẫn cũ như hồi tôi chưa lớn!

HUỲNH THÚY KIỀU

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Sôi động phim rạp tháng 12

Cuộc đua của các bộ phim ra mắt trong tháng 12 khiến nhiều người làm nghề liên tưởng đến những ngày sôi động nhất của điện ảnh Việt hồi đầu năm 2019. Đây là những tác phẩm được mong chờ trước khi năm 2019 khép lại. 

Âm nhạc

Sân khấu

Khủng hoảng kịch bản sân khấu

Nhiều năm qua, vì thiếu đội ngũ những người sáng tác - tác giả, soạn giả giỏi nghề nên sân khấu TPHCM ở cả lĩnh vực cải lương lẫn kịch nói cứ ngày một khan hiếm kịch bản chất lượng. Đặc biệt, trong năm 2019, hàng loạt tác phẩm cũ (ra đời cách nay hàng chục năm) lần lượt được tái dựng, càng cho thấy sự khủng hoảng trầm trọng của vấn đề kịch bản sân khấu.

Sách và cuộc sống

Sáng tác

Về ngang phía nhớ

Nhà của nội, mấy mươi năm vẫn cứ luôn hiền hòa như thế. Bà nội tôi sống chỉ có một mình, mỗi năm xôm tụ chỉ vài dịp như giỗ ông nội, quét mộ ông bà vào ngày 24 tháng Chạp và tết. Đây là những ngày kỷ niệm được tổ chức tại nhà nội, khi bà nội tôi còn khỏe mạnh.

Mỹ thuật

Họa sĩ Hà Hùng Dũng: Vẽ như mình hít thở mỗi ngày

Nhắc đến họa sĩ Hà Hùng Dũng, người xem đặc biệt ấn tượng về đề tài phụ nữ và trẻ em đồng bào dân tộc thiểu số các tỉnh miền núi phía Bắc trong tranh của anh. Mỗi bức tranh là một gam màu riêng biệt, khó có thể nhầm lẫn.