Trạc tuổi nhau, trong đoàn tôi thân với thằng Huy Tiến hơn cả. Nó là nghệ sĩ kéo đàn accordion, đẹp trai như nhân vật Atthur Burton trong truyện Ruồi Trâu.
Một lần ở hang Nọng Hét, đêm khuya lắm rồi, Huy Tiến hình như không ngủ được, thức dậy bảo tôi:
- Mày viết cho tao một cái kịch bản nhạc kịch nhé. Tao muốn viết một nhạc kịch về binh trạm của mày, tạm lấy tên là “Hoa phong lan giữa đạn lửa”, viết về những chàng trai cô gái Hà Nội ra mặt trận…
Nó vùng dậy, ngồi xếp bằng tròn, rồi nói rất say sưa:
- Có ba nhân vật, một nữ và hai nam (sau này tôi mới hiểu là nó nhằm cái Thu Minh, anh Trọng Nghĩa, anh Văn Sáu trong đoàn sẽ đóng ba vai này). Học xong phổ thông, họ chia tay nhau ven hồ Gươm, bên những hàng liễu rủ. Rồi cùng vào mặt trận. Họ như những đóa hoa phong lan nở bừng giữa đạn bom. Tao muốn có một truyện thật kịch tính diễn tả tình yêu của họ trên một cao điểm ác liệt...
Tôi thốt lên:
- Hay thế!
Nghe tôi khen, nó có vẻ sướng. Nó với chiếc bình tông rót ra ngụm trà và nhấm nháp. Một lúc, nó bỗng hỏi tôi:
- Nhưng mày đã yêu bao giờ chưa? Có yêu thì viết lời mới nồng nàn được…
Tôi ngượng nghịu lắc đầu như kẻ có tội:
- Chưa…
Nó ngạc nhiên, nhìn tôi như nhìn một kẻ xa lạ:
- Chưa à? (ý là, con trai một nghệ sĩ, người lính ở mặt trận, lại là nhà thơ trẻ lớn lên từ lửa đạn, nhìn mặt mũi cũng không đến nỗi nào, thế mà sao không có một mối tình vắt vai?)
Tôi phân trần:
- Hồi học lớp 10 ở Hà Nội, tao suốt ngày chỉ thơ thơ, thẩn thẩn nên bọn ở lớp nó tưởng tao bị hâm. Rồi đi mặt trận, bom đạn mờ mịt suốt ngày đêm. Đánh nhau ở Bản Ban, ở Phunokcok hai mùa khô liền, toàn lính tráng với nhau, có bóng dáng một đứa con gái nào đâu! Rồi lên binh trạm bộ, nói thật mới lần đầu nhìn thấy bóng dáng con gái là một con bé nuôi quân và ba con bé ở đội tuyên văn. Nhưng lính tráng chúng nó xí phần hết rồi, nên tao cũng chẳng nghĩ tới... Thế rồi các anh trong Ban Tuyên huấn biết Chính ủy có một cô con gái xinh lắm, muốn ghép cho tao… Nói thật cũng thấy thích thích, nhưng về Hà nội gặp thì con bé ấy mới 15 tuổi, cổ còn đeo khăn quàng đỏ, gọi tao là chú xưng cháu ngọt lịm.
Thấy tôi hoàn cảnh quá, thằng Tiến thở dài thương hại, một lúc sau bắt đầu bàn mưu tính kế:
- Đoàn tao sang đây mày biết rồi, có bốn vị nữ. Hai chị Kim Khuyên và Bích Hậu thì đáng tuổi chị mình. Còn cái Minh Toan và cái Thu Minh. Mày thích đứa nào tao giới thiệu?
Bần thần một lúc tôi bảo nó:
- Nếu mà yêu nghệ thuật, nói thật tao chỉ thích yêu múa thôi. Là bởi ngày nhỏ tao ở với mẹ tao trong đoàn ca múa TW, thấy các diễn viên múa đều đẹp không thể tả được. Nói thật, tao đã biết tơ tưởng từ ngày đó…
Thằng Tiến vỗ đùi đánh đét:
- Múa hả? Được ngay, tao sẽ giới thiệu cho mày.
Thằng này quả là hảo hán, nó nói là làm. Mà nói thật, tán gái là cái khó nhất trần đời, thế mà với nó cứ dễ như trở bàn tay.
Sau đợt biểu diễn, đoàn trở về Hà Nội, tôi được binh trạm cho nghỉ phép ít ngày. Thằng Tiến lôi tuột tôi về nhà nó, giới thiệu với cả nhà tôi là “một dũng sĩ của Cánh đồng Chum, Lào” làm cả nhà trân trọng lắm. Và ngay đêm ấy, có thêm thằng Thanh Tùng là em nuôi thằng Huy Tiến đang học ở trường múa, 3 thằng chụm đầu lên một kế hoạch rất chi tiết và tài tình để làm sao tôi có mối tình đầu, mà phải là một em múa như nguyện ước.
*
…Nhà Huy Tiến ở một phố cổ Hà Nội, là một nhà nền nếp gia phong, quý phái. Bố của Tiến là nhạc sĩ Huy Thư tài hoa và rất lịch lãm. Có thể ông có chút phóng khoáng nhưng bù lại, mẹ Tiến và chị Minh - chị của Tiến, lại là những người phụ nữ hết sức căn cơ, từ tâm, phúc hậu. Tiến có hai cô em ruột, Thúy Nga và Thúy Loan, nhí nhảnh lắm, cùng đang học ở trường múa…
Người mà thằng Tiến nhắm cho tôi là một cô bé tên Thu Hằng, diện “hoa khôi” của đoàn ca múa. Kế hoạch Tiến và Tùng vạch ra là ngay tối mai sẽ đi xem đoàn này diễn ở rạp Hồng Hà, để cho tôi biết mặt cô bé ấy và nếu gật đầu thì Tiến sẽ rủ Thu Hằng đi ăn phở cho tôi làm quen. Nghe kế hoạch chúng nó vạch ra, tôi thấy đầy hy vọng, mong tối đến thật nhanh để theo hai ông “cố vấn ái tình” đi cưa cẩm. Tiến lại gọi thêm thằng Huy Quyển (có mẹ phụ trách phục trang của đoàn), sẽ dẫn tôi đi cửa sau vào xem. Thấy có thêm thằng Quyển, tôi càng thấy yên tâm, vì có thêm một ông cố vấn ái tình. Ba ông này mà chụm lại, có khác gì kiềng ba chân, đun nồi nước nào chẳng sôi!
Vào rạp, ngồi chờ màn nhung mở, tim tôi đập loạn xạ, cho đến một tiết mục múa thì mắt như hoa lên. Thằng Tiến và thằng Quyển rối rít chỉ một con bé đứng giữa như là nhụy hoa, thì thầm vào tai tôi: “Đấy, nó đấy, nó đấy”. Công nhận nó đẹp thật. Nhưng không hiểu sao tôi lại thích con bé múa đứng bên cạnh hơn, to nhỏ với Tiến: “Tao thích con bé bên cạnh kia kìa”. Thằng Quyển gật gù: “Mày tinh thật. Con này hơn nhiều, tên là Diệu Anh”. Thằng Tiến chốt hạ luôn: “Mày thích nó à?”. Tôi gật đầu cái rụp, kể như khâu duyệt đã xong.
Đêm ấy, Tiến về hội ý với thằng Tùng. Chiều hôm sau, 2 thằng dẫn tôi đến nhà Diệu Anh ở phố Cửa Nam làm quen với cô bé. Hóa ra, Tiến và Tùng cùng thân với Thọ, là anh ruột Diệu Anh, bởi Tùng và Thọ cùng học với nhau đã mấy năm rồi ở trường múa. Thấy cả bọn kéo đến chơi, Thọ hớn hở lắm, nhất là có Tiến vừa sống sót từ mặt trận trở về, còn Tùng thì lại sắp đi mặt trận (bổ sung cho Đoàn Ca múa Quảng Đà). Cả bọn rủ nhau ra quán sen dừa ở Phan Bội Châu. Thấy Diệu anh và em gái là cái Hậu đang luẩn quẩn trong nhà, Tiến mời đi cùng.
Vừa ngồi chưa ấm chỗ, thằng Tiến giới thiệu ngay về tôi. Thấy tôi mặc quân phục, đội mũ mềm có đính sao - cũng là mốt của các cô gái Hà Nội lúc ấy, Diệu Anh có vẻ mến mến cảm tình. Rồi thằng Tiến, thằng Tùng, hai thằng này vốn ít nói, nhưng hôm ấy cứ nói lia, nói lịa, “đánh bóng mạ kền” làm tôi sáng rực. Tôi không chỉ là “Dũng sĩ Cánh đồng Chum” nữa, mà lúc này bỗng thành một anh hùng thời đại. Lại là con trai một nghệ sĩ lừng danh, ai ai cũng biết tiếng.
Tôi bảo với Diệu Anh rằng anh ở mặt trận lâu năm rồi, rất yêu nghệ thuật múa, rất mong được xem đoàn em biểu diễn. Cái Hậu nói luôn: “Hay quá, tối nay đoàn chị Diệu Anh diễn ở rạp Hồng Hà, em lại bận đi học, nhờ anh đến chở chị Diệu Anh đến rạp biểu diễn, rồi xem luôn nhé”. Thằng Tiến ranh mãnh nháy mắt với tôi, hùa vào: “Đúng đấy. Tối nay ông đến đưa Diệu Anh đi diễn, rồi xem đoàn biểu diễn luôn”. Rồi Tiến nói với Thọ về tôi: “Thằng này máu nghệ thuật lắm. Nó cũng đang viết giúp tôi một kịch bản nhạc kịch để có thể trình diễn ở Hà Nội và vào mặt trận tới đây. Trọng Nghĩa, Văn Sáu, Huy Túc, Thu Minh đều nhận lời rồi. Về phần múa, ông đảm nhiệm phần biên đạo cho tôi nhé”. Thằng Thọ thấy thằng Tiến ngỏ lời mời mình, mắt ngời ngời lên. Đời nó đang còn là diễn viên, mà đánh đùng một cái giờ được mời làm biên đạo thì ai mà chẳng ngất ngây, tên tuổi sáng rực trên pa nô áp phích treo trước cửa Nhà hát Lớn chứ đùa à?
Đêm đầu tiên, tôi chở em đi biểu diễn. Đêm thứ hai, em lại bảo tôi đưa em đi. Tôi nghĩ có lẽ tình yêu đã đến, có lẽ em cũng yêu mình, nhất định phải tìm cơ hội để ngỏ lời, bởi tôi cũng sắp phải trở lại mặt trận. Đêm về, đến một phố rất vắng, em bảo tôi dừng xe lại. Tựa vào một góc cây, tôi ôm ghì lấy em. Và hình như em cũng đón chờ điều này... Tôi đặt lên môi em một nụ hôn cháy bỏng, nụ hôn đầu đời của tôi!
Sau đêm này, trong khi hồn vía còn lâng lâng trên mây, có hai sự kiện đến với tôi. Một buổi chiều, bỗng Thọ nhắn tôi đến gặp. Tôi hơi chờn chợn trong lòng. Hai thằng đi bộ với nhau lâu lắm, vòng qua Quán Sứ, rồi lại vòng vèo ra Hai Bà Trưng, Phan Bội Châu. Hình như Thọ có điều gì muốn nói. Rất lâu sau, nó lên tiếng: “Mày yêu cái Diệu Anh nhà tao à?” (hồi ấy chúng tôi thường xưng hô mày tao với nhau). Tôi gật đầu thú nhận: “Ừ”. Nó lại hỏi: “Thế đã hôn nhau chưa?” (Tôi nghĩ thầm: Này, ông anh chơi kiểu gì thế này. Em lính đặc công đánh thổ phỉ Vàng Pao ở Cánh đồng Chum đấy nhé, ông anh đừng dọa dẫm em nhé). Thấy hơi lành lạnh, nhưng tôi cũng không thể nói dối: “Rồi!”. Nó nhìn vào mắt tôi một lúc, cứ tưởng nó sắp đấm vào mặt mình, rồi nó nắm lấy ngực áo tôi, nói: “Mày yêu nó thì được. Nhưng nếu mày bỏ nó, tao sẽ đánh mày chết nghe chưa!”.
Lần khác, khi mẹ tôi vừa đi Bulgaria về, không hiểu nghe ai nói (mẹ tôi thân với nhiều lãnh đạo và nghệ sĩ thuộc đoàn của Diệu Anh), mẹ nói biết tôi đã có bạn gái. Mẹ bảo: “Hôm nào con dẫn bạn về nhà mình chơi nhé”. Hôm sau, tôi dẫn Diệu Anh về nhà thăm mẹ. Tôi nhớ buổi ấy, mẹ tôi nhìn gương mặt xinh xắn của em hài lòng lắm và nhất là khi cầm bàn tay em, mẹ tôi thốt lên: “Tay chân của cháu đúng là của một diễn viên múa. Rất đẹp và chuẩn. Cháu có thể đi xa trong nghệ thuật. Nhưng muốn đi xa, cháu phải đi học cháu ạ. Cô sẽ nói cô Lệ Cung và chồng là bác Hoàng Châu sắp xếp cho cháu đi học ở Liên Xô tới đây”. Tôi thấy em rất cảm động. Yêu tôi đến mức nào tôi chưa biết, nhưng chắc chắn là em rất yêu nghệ thuật múa…
*
Khi tôi trở về binh trạm, mặt trận lúc này cũng vào hồi ác liệt hơn bao giờ hết. Quân thù quyết giành lại Cánh đồng Chum cho nên tung hết lực lượng và vũ khí tối tân đánh phá. Suốt cả một mùa khô như vậy, những người lính chúng tôi chỉ tập trung một điều là làm sao có thể sống được mà chiến đấu thôi.
…Gần một năm sau, tôi lại được cử ra Hà Nội công tác. Đến Hà Nội, tôi muốn chạy đến thăm Diệu Anh ngay nhưng lại thấy nóng ruột, vì nghe B52 vừa rải thảm xuống dốc Chum, nơi binh trạm bộ đóng quân. Thế là mượn vội chiếc xe đạp, tôi đạp một mạch từ Thường Tín đến Quần Ngựa, nơi Cục Vận tải Quân sự đóng quân, để hỏi tình hình binh trạm ra sao, ai còn ai mất. Đúng là B52 vừa rải thảm binh trạm bộ thật, nhưng may là không một ai hề hấn gì. Thế tôi mới yên tâm đến nhà Huy Tiến, rồi nghĩ tối sẽ đến thăm Diệu Anh.
Thấy tôi vừa từ mặt trận về, cả nhà vui lắm. Mẹ của Huy Tiến lấy vội thêm chiếc bát, đôi đũa cho tôi cùng ăn cơm với cả nhà. Cái Loan, cái Nga em Huy Tiến ríu rít đủ thứ chuyện. Bỗng cái Nga cười cười hỏi tôi: “Anh đến thăm chị Diệu Anh chưa”. Chẳng hiểu làm sao cái Nga vừa dứt lời đã bị mẹ và chị Minh lườm cho một phát. Không hiểu có chuyện gì thế nhỉ? Tôi thầm nghĩ. Chờ tôi ăn hết bát cơm, mẹ Huy Tiến mới nói với tôi rành rẽ và nghiêm túc: “Mấy lần rồi, mẹ cứ thấy cái Diệu Anh nó đi với một thằng, lúc ở rạp chiếu phim ra, lúc ở Bách hóa Tổng hợp con ạ…”. Thú thực nghe mẹ Huy Tiến nói, tôi choáng váng. Lúc sau, chị Minh cũng tâm sự với tôi: “Chị nghe nói nó có người yêu rồi, Hoài ạ. Nghe đâu cũng đã ăn hỏi. Người yêu nó cũng là con một bà nghệ sĩ, hình như tên là Nắng Chiều thì phải”. Đến đây thì tôi gục hẳn, tưởng như những loạt bom B52 không phải rải thảm xuống dốc Chum nữa, mà đang dội ngay xuống đầu mình…
Đêm ấy tôi đi lang thang với Huy Tiến quanh bờ hồ. Gió lạnh thổi rát mặt. Thằng Huy Tiến cứ như có tội, muốn an ủi tôi mà ấp úng mãi nói chẳng nên lời. Hai thằng cứ lặng lẽ đi trong gió lạnh rít bời bời cho đến mãi tảng sáng hôm sau, ngực tôi đau nhói mà không nói được một lời nào… Cuối cùng, Tiến cho tôi hay rằng nó đã đi điều tra, biết rằng chồng sắp cưới của cái Diệu Anh cũng là một thằng lính từ mặt trận về, cũng là con trai một bà nghệ sĩ, nhưng nó là thương binh nên được giải ngũ trở về sớm và đã nhờ bố mẹ đi hỏi cưới Diệu Anh.
...Sáng hôm sau, tôi quay về Thường Tín nhận hàng cho binh trạm, nói với cậu Hưởng lái xe có lẽ anh em mình nên sớm quay về Cánh đồng Chum thôi, đưa hàng về sớm cho anh em trong ấy khỏi mong. Thằng Hưởng hoàn toàn nhất trí và đồng ý sáng mai lên đường sớm.
Tối ấy tôi về chào mẹ tôi. Mẹ ngỡ ngàng khi thấy tôi vừa từ mặt trận ra, sáng mai lại đã quay vào ngay. Mẹ trách tôi sao không đưa Diệu Anh về nhà chơi. Tôi ngần ngại, một lúc mới dám thưa thật với mẹ:
- Diệu Anh sắp lấy chồng rồi mẹ ạ!
Mẹ tôi giật mình, hỏi lại:
- Sao, sắp lấy chồng à?
Nghe tôi vâng, mặt mẹ buồn rười rượi. Tôi cầm tay mẹ an ủi:
-Chồng sắp cưới của cô ấy cũng là một người chiến sĩ như con, cũng là con trai một người nghệ sĩ, mẹ ạ. Anh ấy chiến đấu ở Thành cổ Quảng Trị, bị thương nặng và được đưa về hậu phương. Mẹ anh ấy thương con nên đã đi hỏi vợ cho anh ấy và Diệu Anh đã nhận lời.
Tôi xoa xoa bàn tay mẹ lâu lắm.
- Mẹ ơi, bác ấy cũng là nghệ sĩ như mẹ, cũng cho con trai ra mặt trận như mẹ, bây giờ con bác ấy thương tật và trở về… Bác ấy sẽ hạnh phúc thế nào khi con trai mình có một mái ấm gia đình.
Tôi sợ nhìn thấy những giọt nước mắt của mẹ, vội nói: “Thôi con đi mẹ nhé!”, rồi hôn mẹ và khoác ba lô ra đi. Nhìn lên cửa sổ, tôi vẫn thấy ánh mắt mẹ dõi nhìn theo tôi thăm thẳm, nước mắt tôi chực trào ra.
Với một trái tim như thế, tôi đã đi thẳng vào mặt trận…
Cho đến hôm nay, đã 54 năm, cũng chưa một lần tôi gặp lại em - mối tình đầu ngày xưa ấy. Tôi chỉ nhớ bàn tay mẹ tôi cầm tay em rất dịu dàng, rất ấm áp buổi em đến thăm nhà.
*
Thế rồi có một lần, khi viết về những ký ức chiến tranh, tôi viết về mối tình đầu của mình, cũng là để anh Trung Nhân và các anh em trong đơn vị ngày ấy đọc, hiểu tôi hơn. Không phải ngày ấy lúc nào tôi cũng tếu táo, lạc quan mà không có những nỗi đau thăm thẳm trong lồng ngực, mà chỉ là tôi giấu đi thôi. Khi viết, tôi đổi tên các nhân vật trong truyện, trừ tên tôi. Không ngờ ở một nơi nào đó rất xa, em cũng đọc, cũng nhận ra chuyện mình và nhắn với tôi: “Em có lỗi với cô”. Tôi bảo dịp nào tôi sẽ đăng lại câu chuyện này với tất cả tên thật cho bạn bè cùng đọc. Em đồng ý nhưng bổ sung một chi tiết: “Hôm em đến nhà chơi, cô mới đi Bulgaria về và tặng em một hũ cream sữa ong chúa. Em cứ cảm động mãi. Còn anh trước ngày trở lại mặt trận, anh nhớ anh đã tặng em gì không? Một chiếc khăn choàng ni lông màu xanh da trời và một tập thơ anh viết tay. Nếu đăng lại, anh nhớ bổ sung những chi tiết ấy nhé. Vì đó là những kỷ niệm không bao giờ em quên, nhất là với cô!”.
Diệu Anh biết không, chiếc khăn màu xanh da trời cũng là mẹ đưa anh để tặng em đấy. Mẹ biết con trai mẹ vốn vụng về, mà mẹ lại rất yêu quý em.
