1. Là người viết nhiều thể loại, trên nhiều lĩnh vực khác nhau, nhà văn Sơn Nam thể hiện tài năng lẫn kiến thức chuyên sâu và đã thành công trong sự nghiệp cầm bút. Dù ở thể loại nào, ông cũng chỉ bám sát chủ đề duy nhất: vùng đất và con người phương Nam trong dòng chảy thống nhất của lịch sử, văn hóa Việt Nam. Điều này một lần nữa được thể hiện một cách rõ nét trong ấn phẩm Đẹp xưa, thông qua hành trình đi tìm cái đẹp đã tạo nên bản lĩnh, cá tính, tập quán, lề thói của người miền Nam.
Được chia thành 3 phần tương ứng với 3 thể loại: biên khảo, tùy bút, truyện ngắn; các bài viết này đã được đăng rải rác trên các báo, tạp chí ở miền Nam trong những năm 60, 70 của thế kỷ trước. Trong đó, đáng chú ý là phần biên khảo, cho thấy sự dày công, bền bỉ và kiến thức sâu rộng của nhà văn Sơn Nam khi chắt chiu những giá trị văn hóa, lịch sử nước nhà lên trang viết. Điều này có phần xuất phát từ tâm niệm lúc đương thời của ông: “Là con dân của một đất nước bị xáo trộn, tôi muốn bám vào lịch sử để mà sống, để phòng trường hợp bị bứng gốc”.
Trong Đẹp xưa, nhất là ở phần biên khảo, người đọc có thể nhận thấy dấu vết văn hóa của miền Nam nói riêng và của Việt Nam nói chung được khắc họa theo những bước thăng trầm của lịch sử. Những bài viết: Về quê tìm cổ tích; Tìm cây kiểng đẹp; Đình Ông Nguyễn, chùa Ông Đồng; Viếng mũi Cà Mau; Ngày hội tháng Giêng ở Sài Gòn; Hà Tiên đất Phương thành, đã tái hiện vẻ đẹp xưa về hò chữ, hò mép hò môi, những phong tục tập quán, tín ngưỡng tâm linh… của những con dân nước Việt nơi vùng cực Nam của Tổ quốc.
2. Người góp phần đưa Đẹp xưa của nhà văn Sơn Nam trở lại là nhà thơ Lê Minh Quốc. Theo anh, trong lĩnh vực văn học nghệ thuật của Việt Nam, có rất nhiều tác giả tài năng mà gia tài của họ để lại rất hữu ích cho nhiều thế hệ. Một số tác giả ở miền Bắc như Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Thạch Lam… đã có những tuyển tập đồ sộ nhưng vẫn chưa thể đầy đủ bởi tác phẩm của họ đăng tải trên nhiều báo nên thế hệ sau chưa thể tìm hết được. Còn trong Nam, tác phẩm của những tên tuổi như Sơn Nam, Hồ Biểu Chánh, Vương Hồng Sển, Bình Nguyên Lộc, Phi Vân… cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự và đang chờ được sưu tầm đầy đủ, từ đó giúp việc tìm hiểu và nghiên cứu toàn diện hơn.
Với trường hợp của nhà văn Sơn Nam, nhà thơ Lê Minh Quốc cho biết, đến nay vẫn còn nhiều bài viết của ông in rải rác trên báo chí trước năm 1975 chưa thể tìm kiếm, tập hợp đầy đủ. Đó là điều đáng tiếc, bởi nội lực, kiến thức sâu rộng về vùng đất và con người Nam bộ mà nhà văn Sơn Nam thể hiện ròng rã suốt một đời cầm bút vẫn mang nhiều ý nghĩa cho các thế hệ sau. Từ thực tế này, cách đây 2 năm, nhà thơ Lê Minh Quốc bắt đầu triển khai thu thập tài liệu từ tủ sách của gia đình nhà văn Sơn Nam, từ các kho lưu trữ của Thư viện Khoa học tổng hợp TPHCM và không ít nguồn được mua lại từ các nhà sưu tầm sách báo xưa. Sau quá trình kiểm chứng, đối chiếu với tư liệu đã có, nhà thơ Lê Minh Quốc chọn lọc những trước tác của nhà văn Sơn Nam để có Đẹp xưa với những bài biên khảo, tùy bút, truyện ngắn trước nay chưa được in thành sách. Do nhà văn Sơn Nam viết về miền Nam rất nhiều, nên việc tìm thêm những tác phẩm của ông còn góp phần giúp bạn đọc ngày nay hiểu hơn về cuộc sống, xã hội và cả những nét riêng vốn ít được nhắc đến trong các loại sách lịch sử của vùng đất phương Nam giai đoạn đầu thế kỷ 20.
“Tôi chỉ tiếc là chưa có điều kiện để mua thêm nhiều tư liệu hơn. Khi đó, Đẹp xưa sẽ đầy đặn, nhiều bài vở hơn. Sau cuốn này, tôi hy vọng những tác giả khác, như tôi có nhắc đến ở trên, cũng sẽ có người tiếp tục tìm kiếm, sưu tầm các tác phẩm còn chưa được công bố, qua đó có thể khai quật những di sản tinh thần của tiền nhân”, nhà thơ Lê Minh Quốc bày tỏ.
