Chiết khấu thấp, doanh nghiệp xăng dầu “càng bán càng lỗ”

Theo các chuyên gia, để bảo đảm nguồn cung bền vững, không chỉ cần điều tiết nguồn hàng mà còn phải sớm hoàn thiện cơ chế chiết khấu, phân phối minh bạch hơn.

Càng bán càng lỗ

Bà Nguyễn Thị Sinh, chủ doanh nghiệp có 10 cửa hàng bán lẻ xăng dầu tại Lào Cai, cho biết doanh nghiệp đang vay ngân hàng khoảng 20 tỷ đồng. Trong bối cảnh lãi suất tăng, mức chiết khấu từ doanh nghiệp đầu mối chỉ còn 50-150 đồng/lít, thậm chí có thời điểm bằng 0 đồng/lít, khiến hoạt động kinh doanh ngày càng khó khăn.

Theo bà Sinh, với mức chiết khấu khoảng 700 đồng/lít, doanh nghiệp mới có thể trang trải các chi phí nhân công, điện nước, vận hành và duy trì hệ thống cửa hàng. Khi chiết khấu giảm xuống thấp hơn mức này, doanh nghiệp gần như không còn lợi nhuận.

Sở dĩ mức chiết khấu có ý nghĩa quyết định đối với doanh nghiệp bán lẻ là bởi giá xăng dầu bán ra được Nhà nước điều hành theo từng kỳ, các cửa hàng không được tự điều chỉnh giá bán. Trong khi đó, nguồn thu chủ yếu của doanh nghiệp bán lẻ lại đến từ khoản chiết khấu do doanh nghiệp đầu mối hoặc thương nhân phân phối quyết định. Từ khoản này, doanh nghiệp phải chi trả toàn bộ chi phí như tiền lương, điện nước, thuê mặt bằng, vận chuyển, khấu hao và lãi vay. Vì vậy, khi chiết khấu thấp hơn chi phí thực tế, doanh nghiệp càng bán nhiều càng phát sinh thua lỗ.

Một doanh nghiệp bán lẻ tại TPHCM (đề nghị không nêu tên) cho biết đã phải đóng cửa hoặc cho thuê lại phần lớn trong số hơn 10 cửa hàng vì áp lực tài chính. Doanh nghiệp đang vay hơn 200 tỷ đồng, trong khi lãi suất tăng từ khoảng 5% lên gần 10%/năm, khiến chi phí tài chính ngày càng lớn.

Đại diện một cửa hàng thuộc Tổng Công ty Thương mại Kỹ thuật và Đầu tư (PETEC) tại Thanh Hóa cho biết nhiều cửa hàng bán lẻ đang chịu tác động đồng thời từ nguồn cung chưa ổn định và chi phí kinh doanh tăng cao. Nhiều cửa hàng chỉ được cấp khoảng một nửa nhu cầu hàng hóa. Tuy nhiên, doanh nghiệp khẳng định không có tình trạng găm hàng chờ tăng giá; việc tạm ngừng bán hoàn toàn do hết hàng và đều đã báo cáo cơ quan quản lý theo quy định.

Cần tháo gỡ từ cơ chế

Khảo sát ngày 28-7 cho thấy nguồn cung tại một số địa phương đã cải thiện. Nhiều cửa hàng tại Hà Nội mở bán trở lại sau thời gian thiếu hàng; trong khi tại TPHCM vẫn còn một số cửa hàng treo biển hết xăng hoặc tạm ngừng hoạt động do chưa được cấp hàng.

Theo PGS-TS Ngô Trí Long, nhu cầu tiêu thụ, đặc biệt là dầu diesel, tăng nhanh trong tháng 7, trong khi việc điều chuyển nguồn hàng giữa các khu vực chưa kịp thời. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp đầu mối ưu tiên hệ thống phân phối trực thuộc, khiến các cửa hàng bán lẻ độc lập gặp khó khăn hơn trong tiếp cận nguồn cung.

Các chuyên gia cho rằng, trước mắt cần yêu cầu doanh nghiệp đầu mối thực hiện nghiêm nghĩa vụ cung ứng, công khai lượng tồn kho và kế hoạch giao hàng, đồng thời xử lý nghiêm hành vi găm hàng hoặc điều tiết nguồn cung trái quy định.

Về lâu dài, vấn đề không chỉ nằm ở nguồn cung mà còn ở cơ chế chiết khấu. Khi mức chiết khấu không phản ánh đúng chi phí kinh doanh của doanh nghiệp bán lẻ, toàn bộ rủi ro sẽ dồn về khâu cuối cùng của hệ thống phân phối. Điều này không chỉ khiến doanh nghiệp khó duy trì hoạt động mà còn tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nguồn cung cục bộ.

Vì vậy, cùng với việc bảo đảm nguồn hàng, cần sớm hoàn thiện cơ chế điều hành theo hướng minh bạch, phân chia hợp lý lợi ích và chi phí trong toàn chuỗi cung ứng, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và bảo đảm hệ thống bán lẻ hoạt động ổn định.