Theo UBND TP Đà Nẵng, việc triển khai các cơ chế hỗ trợ bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và cây dược liệu (như ba kích, đảng sâm, sa nhân, quế Trà My...) trong giai đoạn trước đã mang lại những tín hiệu rất tích cực. Nhận thức của người dân vùng cao được nâng lên rõ rệt, bước đầu hình thành các vùng sản xuất tập trung, mở rộng vườn ươm giống và giúp người dân có thu nhập ổn định gắn với bảo vệ rừng.
Qua 3 năm thực hiện Nghị quyết 09/2022/NQ-HĐND ngày 21-4-2022 đã hỗ trợ trên 103.000 cây sâm Ngọc Linh cho gần 1.700 hộ dân, với diện tích trồng mới hơn 5,1ha; đồng thời hỗ trợ gần 500.000 cây giống dược liệu khác cho các nhóm hộ tham gia sản xuất. Đối với cây quế Trà My, giai đoạn 2018 - 2024 cũng ghi nhận tổng diện tích trồng mới đạt hơn 2.658ha.
Mặc dù cơ chế khuyến khích góp phần rất lớn trong việc hỗ trợ người dân trồng nhưng tốc độ còn chậm, chưa hình thành vùng sản xuất lớn. Cơ sở hạ tầng tại các vùng trồng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt bị chia cắt mạnh vào mùa mưa. Việc nghiên cứu sản xuất giống vô tính (nuôi cấy mô) chưa đạt kỳ vọng; tỷ lệ cây giống gieo từ hạt sống sót khi xuất vườn chỉ đạt khoảng 60 - 70% và bắt đầu xuất hiện bệnh.
Đáng chú ý, chi phí đầu tư cho sâm Ngọc Linh vô cùng lớn (khoảng 7 - 8 tỷ đồng/ha), vượt quá khả năng của phần lớn hộ gia đình và doanh nghiệp.
Thêm vào đó, tình trạng di thực các loại cây giả sâm Ngọc Linh đang diễn biến phức tạp, trong khi năng lực và trang thiết bị kiểm định chất lượng tại địa phương còn rất hạn chế. Khâu chế biến hiện mới dừng ở mức sơ chế thô, chưa chế biến sâu và thiếu các thương hiệu mạnh để tạo lòng tin vững ở người tiêu dùng.
Việc ban hành chính sách mới cho giai đoạn 2026 - 2030 là hết sức cấp bách, nhằm giải quyết triệt để các tồn tại cũ và đón đầu nhu cầu thực tế.
Dự thảo cơ chế mới xác định đối tượng áp dụng rộng rãi từ các hộ dân, nhóm hộ, cá nhân sinh sống tại địa phương đến các doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị quản lý rừng có dự án đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn.
Phạm vi điều chỉnh trọng tâm là cây sâm Ngọc Linh (tại các vùng quy hoạch bảo tồn như Nam Trà My, Trà Linh, Trà Tập, Trà Leng, Trà Vân) và cây quế Trà My đặc hữu, cùng các loại dược liệu quý thuộc danh mục của Bộ Y tế, trừ cây tam thất, sâm Lai Châu.
Điểm nhấn mang tính đột phá của dự thảo lần này là việc đa dạng hóa chính sách hỗ trợ nhằm giảm tải áp lực tài chính cho các chủ thể tham gia.
Đối với các tổ chức, doanh nghiệp, TP Đà Nẵng đề xuất hỗ trợ tối đa 5% tổng chi phí đầu tư cho các dự án, phương án nuôi trồng phát triển sâm Ngọc Linh dưới tán rừng, mức hỗ trợ tối đa lên đến 2 tỷ đồng/dự án (yêu cầu quy mô diện tích tối thiểu từ 15ha trở lên).
Đối với người dân, hộ gia đình, TP Đà Nẵng hỗ trợ trực tiếp cây giống sâm Ngọc Linh nhằm thúc đẩy tăng diện tích. Giai đoạn 2026 - 2030, mỗi thành viên trong hộ, nhóm hộ được hỗ trợ tối đa lên đến 2.000 cây giống (bao gồm tối đa 1.500 cây giống 1 năm tuổi và 500 cây giống 2 năm tuổi).
Dự thảo cũng đưa vào các mức hỗ trợ cụ thể cho công tác khuyến lâm, nghiệm thu sản phẩm dưới tán rừng (tối đa 2.000.000 đồng/năm/ha). Đồng thời hỗ trợ tối đa 20.000.000 đồng/mã số cho chi phí lập hồ sơ và cấp mã số cơ sở trồng các loài thực vật hoang dã (quy mô từ 15ha trở lên), nhằm minh bạch nguồn gốc xuất xứ.
Tổng kinh phí dự kiến giai đoạn 2026-2030 là 136,4 tỷ đồng.
