Diễn đàn Hợp tác Á - Âu (ASEM) về an ninh lương thực (ANLT) bền vững vừa được tổ chức tại TPHCM trong bối cảnh thế giới vẫn còn hơn 1 tỷ người bị đói và 2 tỷ người thường xuyên bị thiếu lương thực. 25 quốc gia tham dự đều nhấn mạnh đến vai trò tối quan trọng của lương thực trong bối cảnh thời tiết và khí hậu diễn biến theo chiều hướng ngày càng xấu.
Càng đặc biệt được quan tâm vì ngày nay ANLT không chỉ là vấn đề kinh tế hay nhân đạo mà còn tác động đến sự ổn định xã hội ở mỗi quốc gia. Diễn đàn lần này cũng cảnh báo về nguy cơ khủng hoảng lương thực trên toàn thế giới, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh, nhất là sự mâu thuẫn giữa cây trồng cho việc đảm bảo ANLT và cây trồng cho việc đáp ứng nhu cầu làm nhiên liệu sinh học. Diễn đàn kêu gọi các nước giữ và ổn định diện tích cho cây lương thực trong thời gian tới.
TS Bùi Chí Bửu, Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp miền Nam, đưa ra dẫn chứng, Mỹ sử dụng chưa đầy 1% sản lượng bắp để làm nhiên liệu sinh học thay vì làm nguyên liệu chế biến thức ăn chăn nuôi đã tạo ra sự khủng hoảng giá bắp trên thế giới vào năm 2007-2008, làm cho giá lương thực nói chung, trong đó giá lúa và lúa mì tăng rất mạnh, gây lo ngại ở nhiều quốc gia.
Năm 2009, Việt Nam mới xuất khẩu vài phần trăm bột sắn (cây khoai mì) để làm nhiên liệu sinh học (etanol) mà giá khoai mì toàn cầu tăng lên gần 400 USD/tấn. Do đó, cần phải xác định cây lương thực cho con người và cây làm nguyên liệu chế biến nhiên liệu sinh học để phục vụ cho nhu cầu phát triển của các nước trong bối cảnh nhiên liệu hóa thạch ngày càng cạn kiệt và sẽ khan hiếm trong thời gian tới.
ASEM nói nhiều đến vấn đề đảm bảo ANLT thế giới, về nguy cơ thiếu ăn, đói và ngày càng có nhiều người khó tiếp cận với lương thực do giá ngày càng tăng cao và thế giới đang tìm mọi cách giảm số hộ nghèo này xuống để mọi người có thể tiếp cận được với lương thực. Nhưng khi cả thế giới nói về nguy cơ ANLT bị đe dọa do biến đổi khí hậu, nước biển dâng, diện tích trồng lương thực ngày càng giảm, có một nghịch lý đang diễn ra, đời sống của nông dân làm ra hạt lúa Việt Nam đang gặp khó khăn và chịu nhiều thiệt thòi.
Thu nhập của bà con thuộc vào nhóm thu nhập thấp nhất nếu so với việc trồng cao su, hồ tiêu, trái cây, cà phê… Tình trạng được mùa mất giá của nông dân Việt Nam như một điệp khúc buồn nhiều lần lặp lại. Ngoài ra, sự tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, bệnh dịch làm giảm sút năng suất lương thực, làm tăng chi phí đầu vào, tác động mạnh đến thu nhập của nông dân. Ngay lúc này, nông dân trồng lúa ở đồng bằng sông Cửu Long, một trong những vựa lúa của thế giới, lại đang đứng trước nguy cơ thua lỗ vì thị trường lúa gạo im ắng. Lúa hè-thu đang vào giai đoạn thu hoạch rộ nhưng phải bán với giá thấp, bằng hoặc dưới giá thành.
Chủ trương mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo của Thủ tướng được mọi người đồng tình, nhưng chưa thể vui và còn băn khoăn về cách thực hiện. Nhà nước hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp mua lúa, gạo tạm trữ nhưng lại kèm điều kiện, phải theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh, khiến doanh nghiệp không thể căn cứ vào giá sàn để mua nên chỉ mua làm sao bà con không bị lỗ thay vì phải đảm bảo người trồng lúa lời 30% trở lên như chỉ đạo của Thủ tướng. Muốn đảm bảo ANLT bền vững, thiết nghĩ trước hết phải đảm bảo thu nhập và đời sống ngày càng được nâng cao của chính bà con làm ra hạt lúa. “Có thực mới vực được đạo”, là vậy.
Công Phiên
