Nhận định về tình trạng tuyển dụng lao động ồ ạt tại các doanh nghiệp (DN) trong các KCX-KCN thời kỳ hồi sinh “hậu” suy giảm kinh tế, một cán bộ công đoàn ví von bằng… câu ca dao: “Cá trong lờ trắng dờ con mắt/ Cá ngoài lờ ngúc ngoắc muốn vô”… Có tận mắt chứng kiến cảnh DN treo bảng tuyển lao động rầm rộ với nhiều ưu đãi hấp dẫn để thu hút người mới, trong khi công nhân (CN) cũ thì đang ngừng việc, xin nghỉ vì thu nhập không đủ sống mới thấy hết tính hai mặt trong việc tuyển dụng lao động hiện nay
Chỉ cần biết chữ là được
Xem thông tin tuyển lao động tại một trung tâm giới thiệu việc làm. Ảnh: ĐỨC TRÍ
Chưa đến 7 giờ sáng, hai nhân viên nhân sự của Công ty Freetrend đã cắp theo 2 cái ghế nhựa nhỏ rồi chở nhau trên chiếc Attila ra ngồi “chốt” trước cổng KCX Linh Trung 1 (quận Thủ Đức, TPHCM). Hai chiếc ghế nhựa được kê sát nhau làm bàn, bên trên đặt một tấm bảng: “Nhận hồ sơ xin việc”.
Vậy là có ngay một bàn phỏng vấn tuyển CN dã chiến. Bất cứ CN nào có nhu cầu vào làm đều có thể nộp hồ sơ tại đây. Sau một thời gian treo băng rôn tuyển lao động với số lượng lớn mà chưa tuyển đủ, công ty đã nghĩ ra cách tuyển dụng tại chỗ này.
Thời gian này, tại Trung tâm giới thiệu việc làm KCX Linh Trung, không khí khá vắng vẻ. Điều đơn giản là vì nhiều DN khát lao động đã tìm mọi cách để tuyển dụng bằng con đường trực tiếp. Nếu thông qua trung tâm, NLĐ phải đóng thêm khoản lệ phí 50 ngàn đồng.
Dạo một vòng KCX Linh Trung 1, có thể thấy rất nhiều DN đang gấp rút tuyển dụng lao động với số lượng lớn: Công ty Danu Vina tuyển 500 lao động phổ thông, Công ty Kollan tuyển gấp số lượng lớn lao động, Công ty Freetrend tuyển 2.500 lao động, Công ty UpGain tuyển số lượng lớn lao động…
Tại KCX Tân Thuận, những công ty trong ngành dệt may, điện tử cũng đang cần tuyển người: Công ty Nidec Copal, Công ty MTEX, Công ty IGM… đều đăng bản tuyển với số lượng không hạn chế.
Đặc biệt, có những công ty đã cắt giảm lao động vào cuối năm trước, nay đăng bảng kêu gọi số CN đã nghỉ trở lại làm việc với nhiều ưu đãi như: không bị mất thâm niên, được hưởng tiếp mức lương vào thời điểm cắt giảm năm trước… Đơn cử, Công ty Nissei đã rao tuyển 500 CN cũ và 300 CN mới trong tháng 6-2009.
Tại KCN Sóng Thần, Bình Dương, không khí tuyển dụng cũng hết sức sôi động mặc dù các DN ở đây không tuyển số lượng lớn (từ 500 đến trên 1.000 CN) như các DN ở TPHCM. Đa số DN đều rao tuyển từ 100 - 600 lao động, chủ yếu phân loại theo từng công việc. Có thể kể đến Công ty ETNS Vina, KCN Sóng Thần 2 cần tuyển hơn 600 lao động. Công ty Thế Hòa, KCN Sóng Thần 1 cần tuyển 100 CN may, 30 học viên may nữ, 30 CN hỗ trợ chuyền, 10 CN ủi, 5 CN kiểm hàng.
Điều kiện tuyển dụng của các công ty cũng hết sức đơn giản. Mỗi lao động muốn xin tuyển thì chỉ cần một bộ hồ sơ xin việc với các giấy tờ cơ bản như chứng minh nhân dân, hộ khẩu, giấy khám sức khỏe. Trình độ học vấn của lao động hầu như không quan trọng. Nói theo nhân viên phòng nhân sự của các công ty thì…. chỉ cần biết chữ là được! Thủ tục tuyển dụng đơn giản: hôm nay nộp hồ sơ, ngày mai đi làm.
Tuy nhiên, theo quan sát của chúng tôi, lượng hồ sơ mà DN nhận về rất ít. Mỗi ngày, các công ty chỉ nhận được 6 hồ sơ xin việc dù nhu cầu tuyển dụng lên đến hàng ngàn.
Người lao động thiệt đơn thiệt kép
Trung tuần tháng 6, trong khi Công ty TNHH UpGain đang thông báo tuyển dụng số lượng lớn CN với nhiều chế độ ưu đãi hấp dẫn (lương cơ bản 1,35 triệu đồng/tháng, các khoản thưởng, trợ cấp khác như thưởng tay nghề, thưởng năng suất, thưởng thâm niên, trợ cấp chuyên cần trên 600.000 đồng/tháng) thì số CN làm việc tại công ty lại đang ngừng việc tập thể đòi giải quyết chế độ vì thu nhập không đủ sống.
Theo đơn kiến nghị của CN gửi đoàn công tác giải quyết tranh chấp lao động, nguyên nhân khiến CN ngừng việc là do công ty tăng ca nhưng không cho ăn mà chỉ trợ cấp tiền ăn 1.000đ/giờ tăng ca. Bữa ăn giữa ca chất lượng kém, tiền trợ cấp và tiền thưởng không đảm bảo, đơn giá thấp…
Tại KCN Sóng Thần, chúng tôi gặp chị Thạch Thị Duyên khi chị vừa làm xong thủ tục xin nghỉ việc ở một công ty TNHH. Chị cho biết: “Mức lương mà công ty hứa khi tuyển dụng là từ 1,95 triệu đồng đến trên 3 triệu đồng/tháng). Tuy nhiên, CN rất khó đạt được số tiền tối đa như vậy. Ngoài ra, CN còn chịu áp lực lớn (phải làm đủ năng suất đề ra) nhất là công nhân mới, nếu không làm bằng năng suất như CN cũ thì công ty không ký hợp đồng…”.
Làm ở công ty hơn 1 năm, thu nhập của chị Duyên cũng chưa vượt quá 1,5 triệu đồng/tháng. Khi chị Duyên bước ra khỏi công ty thì phía sau chị lại có hơn chục người lao động đang cầm hồ sơ xin vào làm việc.
Tại khu vực tuyển dụng trước Công ty TNHH Kollan, người xin việc rất dễ bị cuốn hút khi công ty trưng ra bảng lương của CN với mức lương rất cao: Từ 3 đến 4,5 triệu đồng/người/tháng. Thế nhưng, theo nhận định của các cán bộ công đoàn, đây không phải là mức thu nhập bình quân. Mỗi chuyền sản xuất chỉ có một số ít CN giỏi nghề, có thâm niên cao đạt được thu nhập “kịch trần” như thế.
Hơn nữa, để đạt được mức thu nhập bình quân từ 1,8-2,5 triệu đồng/ tháng như các DN đã cam kết thì CN phải vắt kiệt sức lao động và tăng ca tối đa. Nếu muốn công ty đảm bảo thực hiện đầy đủ những cam kết về quyền lợi như đã quảng cáo khi tuyển dụng thì những điều khoản, chế độ đó phải được ghi đầy đủ trong thỏa ước lao động tập thể.
Nếu DN không đưa vào thỏa ước thì những điều kiện ghi trong quảng cáo tuyển dụng, coi như…. lời nói gió bay. Thực tế, tỷ lệ DN trong các KCX-KCN có ký kết thỏa ước lao động tập thể là rất thấp: mới hơn 30%.
Việc các doanh nghiệp rầm rộ trưng biển quảng cáo tuyển dụng lao động với số lượng lớn, với những điều kiện tuyển dụng cực kỳ hấp dẫn, có phần phản ánh tình trạng thiếu lao động.
Tuy nhiên, có nơi thiếu vì nguồn cung ứng lao động không cân đối với quy mô phát triển sản xuất, nhưng có không ít nơi thiếu vì chính sách sử dụng lao động theo kiểu “vắt chanh bỏ vỏ”: Khi có đơn hàng thì bóc lột lao động đến cùng kiệt bằng các chiêu thức tăng ca, giãn ca, cắt xén tối đa các tiêu chuẩn phúc lợi của người lao động. Khi thiếu đơn hàng thì sa thải hàng loạt…
Một thực trạng nữa – có doanh nghiệp đã sử dụng việc tuyển lao động như là một thủ đoạn bóc lột mới. Lao động mới tuyển bị khai thác sức lao động tối đa trong thời gian thử việc và khi không “đủ tiêu chuẩn” sẽ bị sa thải thẳng thừng mà không phải bồi thường gì cả.
Trong khi lao động cũ, nếu chịu không nổi, cứ việc… xin nghỉ việc, đã có người mới thay. Chỉ cần bỏ ra vài nhân lực làm “cán bộ tuyển dụng” và những lời hứa… hão thật kêu là chủ DN siêu lợi! người lao động, cũ hay mới cũng đều thiệt đơn thiệt kép!
M.Hương - H.Dung
