Đưa điện ảnh thành ngành công nghiệp văn hóa mũi nhọn

Phim Việt trước bài toán phát triển bền vững

Theo TS Mai Anh Tuấn (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội), sự vận động của các thể loại phim luôn gắn với bối cảnh xã hội và nhu cầu của công chúng. Sau đại dịch Covid-19, các dòng phim tâm lý, tình cảm và hài phát triển mạnh nhờ chạm đến nhu cầu sẻ chia, đồng cảm của khán giả. Trong khi đó, phim chiến tranh cũng có nhiều đổi mới khi dần rời lối kể mang màu sắc sử thi để đi sâu vào số phận con người, kết hợp yếu tố hành động và tâm lý nhằm tạo sự gần gũi với thế hệ khán giả trẻ.

Ngoài ra, các dòng phim hành động, kinh dị, tâm linh và trinh thám đang mở ra nhiều dư địa phát triển, góp phần làm phong phú diện mạo điện ảnh Việt Nam. Đáng chú ý, nhiều bộ phim đạt doanh thu cao trong thời gian qua đều kết hợp linh hoạt giữa nhiều thể loại, mang lại trải nghiệm cảm xúc đa dạng cho người xem.

Những chuyển động ấy cũng được thể hiện qua sự tăng trưởng của thị trường. Đạo diễn Lê Hoàng cho biết, đến năm 2025, Việt Nam có khoảng 1.100-1.200 phòng chiếu, tương đương nhiều thị trường phát triển trong khu vực như Thái Lan và Malaysia. Doanh thu phòng vé đạt khoảng 225-230 triệu USD, đưa Việt Nam vươn lên vị trí thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sức mua của thị trường và sự quan tâm ngày càng lớn của công chúng đối với điện ảnh trong nước.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng vẫn còn nhiều nỗi trăn trở. Theo đạo diễn Lê Hoàng, khoảng 75%-80% phim Việt ra rạp vẫn thua lỗ, cho thấy thị trường còn thiếu sự ổn định và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đáng chú ý, phim kinh dị hiện chiếm khoảng 30%-50% số lượng phim nội địa. Dù đây là dòng phim có sức hút riêng và hoàn toàn có chỗ đứng trên thị trường, song sự mất cân đối về cơ cấu thể loại cũng đặt ra nhiều suy nghĩ, bởi phần lớn các tác phẩm này chưa phản ánh sâu sắc những vấn đề xã hội và giá trị nhân văn như nhiều dòng phim khác.

Khơi thông “điểm nghẽn” để điện ảnh cất cánh

Đánh giá về những “điểm nghẽn” đang cản trở điện ảnh trở thành một ngành công nghiệp văn hóa, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên nêu ý kiến, nguyên nhân chính vẫn là thiếu cơ chế phù hợp. Điển hình như việc vẫn chưa có cơ chế kết hợp giữa nguồn vốn nhà nước với nguồn vốn tư nhân, khiến nhiều dự án điện ảnh quy mô lớn, đặc biệt là các tác phẩm lịch sử và sử thi, gặp nhiều khó khăn trong triển khai. Trong khi đó, dù đã được quy định trong Luật Điện ảnh từ năm 2006, Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh đến nay vẫn chưa thể đi vào hoạt động.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên cho rằng, mô hình Cục Phát triển điện ảnh Quốc gia Malaysia (FINAS) là một gợi mở đáng tham khảo. Chính phủ Malaysia hỗ trợ toàn diện từ phát triển kịch bản, sản xuất đến phát hành; đồng thời áp dụng cơ chế hoàn trả 30%-35% chi phí sản xuất cho phim nội địa và cho vay với lãi suất ưu đãi khoảng 4%, tạo động lực mạnh mẽ cho ngành điện ảnh phát triển.

Song song với cơ chế, nội lực của điện ảnh còn nằm ở con người và bản sắc. Theo đạo diễn Lê Đức Tiến, hiền tài và quản trị là hai yếu tố quyết định sự phát triển của điện ảnh. Hiền tài không được đo bằng danh hiệu hay hào quang sẵn có, mà bằng bản lĩnh dám bước ra khỏi vùng an toàn để chạm tới những góc khuất của đời sống. Cùng với đó, bộ máy quản lý cần chuyển từ tư duy kiểm soát sang tư duy kiến tạo, đồng hành và tạo điều kiện để những cá tính sáng tạo được phát huy.

Theo TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, để điện ảnh có thể “cất cánh”, Nhà nước cần mở rộng cơ chế đặt hàng cả về đề tài và phong cách sáng tác. Với nền tảng từ Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình mục tiêu quốc gia về điện ảnh, sự kết hợp giữa khát vọng sáng tạo của nghệ sĩ với chính sách hỗ trợ phù hợp sẽ giúp điện ảnh Việt vừa gìn giữ bản sắc dân tộc, vừa từng bước khẳng định vị thế trong quá trình hội nhập quốc tế.