Kể lịch sử bằng hình ảnh
Trong dòng chảy của xuất bản hiện đại, bộ sách Lịch sử Việt Nam bằng hình do NXB Đại học Sư phạm và Công ty Văn hóa Đông A thực hiện, xuất hiện như một “hiện tượng” nhờ cách tiếp cận độc đáo. Thay vì những trang viết dày đặc chữ với lối hành văn khô khan, nhóm biên soạn đã chọn một con đường chông gai hơn là kể lịch sử bằng hình ảnh kết hợp với chú giải khoa học. Để có được 659 trang sách với hơn 2.000 hình ảnh minh họa sắc nét, nhóm thực hiện đã phải trải qua một hành trình dài đằng đẵng 17 năm ấp ủ và triển khai.
PGS-TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, đã không giấu được sự khâm phục khi nhận xét về công trình này. Ông gọi đây là một cuốn “thông sử” thực thụ, thể hiện một cách hệ thống và toàn diện dòng chảy lịch sử dân tộc từ thuở khai thiên lập địa cho đến ngày nay.
Sự đồ sộ của bộ sách không nằm ở số trang, mà nằm ở khối lượng tư liệu khổng lồ được sàng lọc, thẩm định kỹ lưỡng để mỗi bức hình, mỗi dòng chú thích đều mang sức nặng của sự thật khách quan. Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia cũng xác định, giá trị nổi bật của tác phẩm nằm ở khả năng “biến lịch sử thành trải nghiệm trực quan”. Trong bối cảnh nhu cầu tiếp cận tri thức của độc giả ngày càng đa dạng, việc kể chuyện bằng hình ảnh giúp lịch sử dân tộc trở nên gần gũi và dễ thấu cảm hơn bao giờ hết.
Xúc động chia sẻ tại lễ trao giải, bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, Phó Giám đốc Công ty Đông A, thừa nhận, thực hiện những dự án quy mô lớn và tốn kém như thế này là một bài toán kinh tế không hề dễ dàng. Dù giá sách khá cao do chi phí bản quyền hình ảnh và in ấn chất lượng, nhưng sự đón nhận tích cực từ độc giả chính là minh chứng cho việc công chúng vẫn luôn mong muốn có những sản phẩm văn hóa giá trị thật sự.
Bản đồ tri thức nhân loại dành cho người Việt
Nếu bộ Lịch sử Việt Nam bằng hình mang đến cái nhìn trực quan cho người đọc, thì bộ Lịch sử văn minh thế giới (NXB Khoa học xã hội và Viện Giáo dục IRED thực hiện) lại mở ra một chân trời rộng lớn về hành trình phát triển của nhân loại. Đây là công trình “để đời” của hai học giả lừng danh Will Durant và Ariel Durant, được thực hiện ròng rã trong nhiều thập niên. Ấn bản tiếng Việt với 11 phần (tổng cộng 45 tập) là một kỳ công của nhóm dịch giả tài hoa gồm Huỳnh Ngọc Chiến, Phạm Viêm Phương, Phan Thanh Lưu...
Điểm đặc biệt nhất của bộ sách chính là cách tiếp cận lịch sử toàn diện. Các tác giả không chỉ ghi chép về các cuộc chiến tranh hay biến động chính trị, mà còn đi sâu bóc tách sự phát triển của triết học, tôn giáo, nghệ thuật và khoa học. Theo PGS-TS Văn Ngọc Thành (Đại học Sư phạm Hà Nội), đây là công trình có giá trị khoa học và nhân văn sâu sắc.
Bản dịch của Huỳnh Ngọc Chiến và các cộng sự đã chuyển tải được cái hồn của nguyên tác, giúp độc giả Việt có thể tiếp cận một kho tàng tri thức đồ sộ bằng một ngôn ngữ mượt mà và chuẩn xác. Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia cũng đánh giá bộ sách có giá trị đặc biệt trong việc mở rộng tầm nhìn của độc giả, giúp nhìn nhận lịch sử loài người như một quá trình phát triển tổng thể và liên tục.
Việc trao giải A cho một công trình dịch thuật đồ sộ như vậy cũng là sự ghi nhận xứng đáng cho những đơn vị làm sách dám dấn thân vào những mảng đề tài khó, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về cả thời gian lẫn tài chính.
Việc tôn vinh hai công trình sử học tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII là minh chứng cho một xu hướng xuất bản thực chất. Độc giả ngày nay không chỉ cần những cuốn sách đọc nhanh, đọc giải trí, mà họ còn tìm kiếm những giá trị nền tảng, những công trình có khả năng làm giàu vốn hiểu biết và nuôi dưỡng tâm hồn.
Dù khác nhau về phạm vi hay cách tiếp cận, cả hai bộ sách đều góp phần khẳng định vị thế của sách trong việc lưu giữ tri thức và thúc đẩy văn hóa đọc phát triển bền vững.
