Nỗ lực đi lên từ gian khó
TS Nguyễn Tiến Dũng, nguyên Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Công nghệ kỹ thuật TPHCM, cho biết suốt 42 năm gắn bó, từ khi còn là sinh viên (trúng tuyển năm 1976), đến lúc đảm nhiệm cương vị Trưởng khoa, Trưởng phòng đào tạo trước khi nghỉ hưu năm 2018, ông đã chứng kiến sự đổi thay vượt bậc của nhà trường. Theo TS Nguyễn Tiến Dũng, sự phát triển "như một giấc mơ". Năm 1976, toàn trường chỉ có khoảng 300-400 sinh viên, đến nay quy mô đã tăng lên hàng trăm lần. Sau ngày đất nước thống nhất, tại TPHCM chỉ có 2 cơ sở đào tạo kỹ thuật lớn là Trường Đại học Bách khoa TPHCM và Trường Đại học Công nghệ kỹ thuật TPHCM. Hiện nay, cả hai đều trở thành trung tâm đào tạo hàng đầu cả nước về các ngành kỹ thuật, công nghệ chiến lược, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho TPHCM và khu vực phía Nam.
Những ký ức về một thời gian khó cũng được Nhà giáo Nhân dân, GS-TS Phan Thị Tươi, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa TPHCM (Đại học Quốc gia TPHCM), nhắc lại với nhiều xúc động. Nhà giáo Nhân dân, GS-TS Phan Thị Tươi nhớ lại: “Sau khi tốt nghiệp đại học ở Tiệp Khắc (nay là Cộng hòa Czech), năm 1977, tôi chọn quay về phục vụ đất nước dù biết nhiều khó khăn. Lúc đó, ngành Khoa học máy tính chỉ là một bộ môn thuộc khoa Điện - Điện tử của trường. Chỉ tiêu tuyển sinh chỉ có vài chục sinh viên, điều kiện đào tạo rất thiếu thốn. Cả trường chỉ có vài máy tính cũ kỹ, sinh viên muốn thực hành phải chờ cả ngày mới được vào phòng máy...”. Nhờ có lòng quyết tâm, thống nhất, bà cùng nhiều giảng viên khác đã vượt qua khó khăn để đứng trên bục giảng, nỗ lực vì ngành giáo dục, đóng góp vào công cuộc tái thiết, xây dựng TPHCM sau giải phóng.
Trong giai đoạn 1998-2007, trên cương vị Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, bà đã đưa trường phát triển mạnh mẽ. Ngành Khoa học máy tính và Kỹ thuật máy tính do bà chủ trì trở thành chương trình đầu tiên của TPHCM và của cả nước đạt chuẩn kiểm định của Hội đồng kiểm định các chương trình đào tạo kỹ thuật công nghệ của Hoa Kỳ (ABET). Trường cũng có nhiều chương trình kỹ sư tiên tiến hợp tác với Pháp, Nhật Bản... Hiện nay, nhiều thế hệ học trò của trường đã và đang giữ các chức vụ quan trọng từ Trung ương đến TPHCM và các tỉnh, thành. Đội ngũ kỹ sư, cử nhân của trường đã và đang tham gia nhiều công trình, dự án trọng điểm, đáp ứng nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp tại TPHCM và khu vực phía Nam.
Trong khi đó, nhiều trường đại học khác như Trường Đại học Nông lâm TPHCM, Trường Đại học Y dược TPHCM, Trường Đại học Sư phạm TPHCM, Đại học Kinh tế TPHCM… cũng phát triển nhanh, mạnh và có nhiều đóng góp cho sự phát triển của TPHCM suốt nửa thế kỷ qua.
Bồi đắp nguồn lực cho kỷ nguyên mới
Theo PGS-TS Trần Thiên Phúc, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa TPHCM, từ năm 2025, nhà trường chính thức triển khai tuyển sinh đào tạo nhân lực trình độ quốc tế ngành Công nghệ thông tin - truyền thông cho TPHCM. Chương trình được triển khai theo hướng: đẩy mạnh quốc tế hóa các hoạt động chuyên môn trong giảng dạy và học tập, trao đổi học thuật trong môi trường quốc tế, xây dựng cơ sở vật chất theo chuẩn quốc tế. Mục tiêu của chương trình là sinh viên tốt nghiệp có khả năng cạnh tranh và được săn đón bởi các công ty công nghệ hàng đầu trong nước và quốc tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho sinh viên phát triển dự án khởi nghiệp trong lĩnh vực Công nghệ thông tin - truyền thông.
Ngoài nhân lực ngành Công nghệ thông tin - truyền thông, hiện nay, TPHCM còn đặt hàng các trường đại học thành phố triển khai chương trình đào tạo nhân lực trình độ quốc tế ngành Trí tuệ nhân tạo (AI). PGS-TS Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM), cho biết, theo chuẩn đầu ra được UBND TPHCM phê duyệt, sinh viên sau khi tốt nghiệp đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng, thậm chí có thể được doanh nghiệp trả lương ngay trong thời gian thực tập. Theo PGS-TS Trần Lê Quan, sự thành công của chương trình sẽ góp phần cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng để TPHCM phát triển các chương trình nghiên cứu, ứng dụng AI và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đô thị thông minh.
Ở lĩnh vực tài chính - ngân hàng, Đại học Kinh tế TPHCM được TPHCM đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực phục vụ mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế. Theo GS-TS Sử Đình Thành, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế TPHCM, chương trình được triển khai với sự đồng hành của các doanh nghiệp, tổ chức tài chính trong suốt quá trình đào tạo nhằm bảo đảm sinh viên đáp ứng yêu cầu thực tiễn ngay sau khi tốt nghiệp. Đây sẽ là nguồn nhân lực quan trọng phục vụ quá trình phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM.
Theo thống kê của Bộ GD-ĐT, TPHCM chiếm hơn 60% số trường đại học và cao đẳng của vùng Đông Nam bộ. Trong đó, có hơn 400 cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng với quy mô hơn 600.000 sinh viên. Đặc biệt, các cơ sở giáo dục đại học tại TPHCM dẫn đầu cả nước về nhiều tiêu chí như: số chương trình đào tạo đạt chuẩn kiểm định quốc tế, số sinh viên quốc tế theo học, số trường đạt chuẩn kiểm định quốc tế, số trường đại học được xếp hạng quốc tế, số ngành học được xếp hạng quốc tế...
* PGS-TS PHAN THANH BÌNH, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội:
Đầu tư hôm nay, tạo lợi thế ngày mai
Một quyết định mang tính đột phá là việc TPHCM đưa giáo dục đại học vào đối tượng được tham gia các chương trình kích cầu thông qua Quỹ Đầu tư phát triển. Cách tiếp cận này phản ánh một nhận thức tiến bộ: đầu tư cho đại học không chỉ là chi tiêu cho giáo dục mà còn là đầu tư cho năng lực cạnh tranh và phát triển dài hạn của thành phố. Nhờ chủ trương này, nhiều giảng đường, thư viện, ký túc xá, phòng thí nghiệm được xây dựng, mở rộng...
Bước vào kỷ nguyên mới, với không gian phát triển mở rộng và trách nhiệm đầu tàu đối với vùng Đông Nam bộ, ĐBSCL và cả nước, mối quan hệ giữa chính quyền thành phố và cơ sở giáo dục đại học cần được nâng lên một tầm cao mới. Trong một thế giới mà tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực cạnh tranh quyết định, đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực cho nền kinh tế mà đã trở thành một phần của nền kinh tế, một hạ tầng chiến lược của thành phố.
TPHCM đã sớm nhìn nhận giáo dục đại học là hạ tầng chiến lược của sự phát triển. Đó là nền tảng để TPHCM tiếp tục dẫn dắt, không chỉ bằng quy mô kinh tế mà bằng chiều sâu tri thức và năng lực sáng tạo. Giáo dục đại học không chỉ phục vụ phát triển mà là thành tố của sự phát triển. Đó cũng là một trong những thành tựu đáng giá nhất của TPHCM sau nửa thế kỷ chính thức vinh dự mang tên Bác.
* PGS-TS NGUYỄN MINH TÂM, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM:
Đặt hàng để nâng chất lượng
Không nhiều địa phương có sự gắn kết giữa chính quyền và hệ thống giáo dục đại học chặt chẽ như TPHCM. Việc thành lập Hội đồng Hiệu trưởng các trường đại học trên địa bàn TPHCM do Chủ tịch UBND TPHCM làm Chủ tịch đã tạo cơ chế phối hợp trực tiếp giữa lãnh đạo thành phố và các trường đại học trong hoạch định các định hướng phát triển, đồng thời huy động nguồn lực trí tuệ tham gia giải quyết những vấn đề lớn của thành phố, nhất là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế.
Hội đồng và lãnh đạo TPHCM luôn phối hợp chặt chẽ để tạo thuận lợi cho các trường thực hiện hiệu quả Đề án đào tạo nguồn nhân lực trình độ quốc tế cho thành phố. Các chương trình đều bám sát mục tiêu UBND TPHCM phê duyệt, hướng đến chuẩn quốc tế, gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và đơn vị sử dụng lao động, bảo đảm sinh viên sau tốt nghiệp đáp ứng ngay yêu cầu của thị trường lao động. Cùng với đó, thành phố cam kết trong quá trình thực hiện, các trường có nhu cầu về tuyển dụng nhân sự, đầu tư trang thiết bị, TPHCM sẵn sàng tham gia để công tác đào tạo đạt kết quả cao nhất. Thông qua giai đoạn thí điểm đào tạo, các đơn vị sẽ tổ chức đánh giá kết quả thực hiện để từ đó tham mưu, đề xuất giải pháp, nội dung cần điều chỉnh trong quá trình thực hiện các đề án giai đoạn 2025-2035.
