Ngày 20-7, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TPHCM tổ chức hội thảo góp ý dự án Luật Phát triển đô thị. Chủ trì hội thảo có các đồng chí: Trần Thị Diệu Thúy, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TPHCM và Võ Hoàng Ngân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TPHCM.
Thiết kế phân quyền rõ hơn
Góp ý về dự án Luật Phát triển đô thị, TS Trần Du Lịch, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TPHCM khóa XII, XIII, nhận định, quan trọng nhất là luật phải tạo được bước đột phá về thể chế để TPHCM có điều kiện phát triển tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
Theo TS Trần Du Lịch, thiết kế phân quyền cần chuyển từ tư duy "chọn cho" sang "chọn bỏ". Luật chỉ nên quy định các lĩnh vực thuộc thẩm quyền quốc gia như quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo; các nội dung còn lại giao địa phương tự quyết, tự chịu trách nhiệm.
Cùng với phân quyền, luật cần tạo cơ chế để chính quyền đô thị ra quyết định nhanh hơn, như nghiên cứu chuyển một số thẩm quyền từ tập thể UBND sang Chủ tịch UBND thành phố; đồng thời xác lập rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Qua đó, rút ngắn quy trình xử lý công việc, đáp ứng yêu cầu điều hành của một siêu đô thị.
Đồng quan điểm, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, đề nghị không quy định cứng trong luật các nội dung mang tính định lượng hoặc có thể thay đổi theo thực tiễn, mà giao địa phương quyết định để bảo đảm tính linh hoạt khi triển khai.
Góp ý về nguyên tắc áp dụng pháp luật, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Quyết Tâm đề nghị dự thảo luật quy định rõ cơ chế trao "quyền lựa chọn" cho TPHCM. Đối với những đạo luật, nghị quyết được Quốc hội ban hành sau luật này, nếu có quy định tiến bộ và có lợi hơn, thành phố cần được chủ động quyết định việc áp dụng phù hợp với thực tiễn.
Nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Quyết Tâm đánh giá cao quy định cho phép TPHCM thí điểm các cơ chế, chính sách mới. Tuy nhiên, theo đồng chí, điều kiện "trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền" sẽ làm giảm tính đột phá của cơ chế. Theo đồng chí, điều này chẳng khác nào "vừa mở ra đã khóa lại luôn".
Đồng chí cũng đề nghị dự thảo luật quy định rõ "cấp có thẩm quyền" là cơ quan nào để HĐND TPHCM có cơ sở pháp lý đầy đủ khi ban hành các nghị quyết thực thi.
Góp ý về quản lý đô thị và nhà ở, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Quyết Tâm cho rằng, quy định "ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ" khó khả thi nếu áp dụng đại trà, nhất là với các dự án diện rộng ngoài khu vực trung tâm. Đồng chí nhấn mạnh, cốt lõi của giải phóng mặt bằng không phải là tái định cư tại chỗ, mà phải đảm bảo người dân có điều kiện sống, không gian kinh tế, văn hóa, việc làm và tiện ích xã hội ở nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ.
Góp ý các nội dung cụ thể, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Lệ cho rằng dự thảo luật cần bổ sung đầy đủ cơ chế thu hồi giá trị gia tăng từ đất để tái đầu tư hạ tầng giao thông theo mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng), thay vì chỉ tập trung vào cơ chế phát triển dự án. Đồng thời, các quy hoạch TOD cần được tích hợp yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu và nước biển dâng, phù hợp với điều kiện phát triển của TPHCM sau hợp nhất.
Đề xuất 4 tiêu chí nhận diện đô thị đặc biệt
Góp ý tại hội thảo, PGS-TS Phan Thanh Bình, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội, nhận định dự thảo luật thể hiện bước chuyển lớn từ tư duy "quản lý" sang "quản trị đô thị". Tuy nhiên, theo ông, luật cần được thiết kế dành cho các đô thị thực sự đặc biệt, không phải địa phương nào cũng có thể hoặc chỉ cần "rướn" là áp dụng được.
Muốn vậy, dự án luật cần xác lập rõ 4 tiêu chí nhận diện đô thị đặc biệt gồm: động lực tăng trưởng quốc gia, trung tâm đổi mới sáng tạo, đầu tàu phát triển vùng và trung tâm hội nhập quốc tế. Từ đó, luật phải tạo ra các trụ cột phát triển gồm thể chế vượt trội, hạ tầng đồng bộ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và cơ chế liên kết vùng hiệu quả.
Nguyên Phó Chủ tịch UBND TPHCM Dương Ngọc Hải kiến nghị, đạo luật chỉ áp dụng đối với các đô thị đặc biệt như TPHCM, Hà Nội và các đô thị đạt tiêu chí trong tương lai. Việc mở rộng áp dụng một số cơ chế, chính sách vượt trội cho các thành phố chưa phải đô thị đặc biệt, dù có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Đồng chí cho rằng việc áp dụng chéo các cơ chế tiềm ẩn nguy cơ xung đột pháp luật, bởi quy định vượt trội của luật này có thể mâu thuẫn với các đạo luật chung, từ đó làm tăng rủi ro pháp lý cho địa phương khi bị thanh tra, kiểm tra.
Góp ý về nguyên tắc phân quyền trong dự thảo luật, đồng chí Dương Ngọc Hải cho rằng cần cân nhắc quy định này. Theo đồng chí, nếu công việc ách tắc do năng lực hoặc trách nhiệm của cán bộ thì phải xử lý hoặc thay thế cá nhân đó, không nên lấy đó làm căn cứ thu hẹp hoặc điều chỉnh cơ chế phân quyền. Việc điều chỉnh chỉ nên đặt ra khi chính cơ chế phân quyền bộc lộ bất cập trong quá trình thực hiện.
Nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Phương Thảo kiến nghị giao thêm thẩm quyền cho UBND và Chủ tịch UBND thành phố trong xử lý các vấn đề phát sinh; đồng thời xác định rõ người đứng đầu các sở, ngành là "tư lệnh lĩnh vực", được trao quyền tương xứng với trách nhiệm nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị.
