Hạnh phúc người dân là thước đo của đô thị đặc biệt

Xây dựng con người đô thị văn minh

Một đô thị đặc biệt muốn phát triển bền vững cần được xây dựng trên cơ sở một triết lý phát triển và một tầm nhìn đặc biệt. Tôi đề nghị bổ sung triết lý phát triển của đô thị đặc biệt theo ba nguyên tắc: đặt con người ở vị trí trung tâm; coi văn hóa là nền tảng tinh thần của sự phát triển; xem chất lượng sống và hạnh phúc của người dân là thước đo cuối cùng của sự phát triển.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Từ đó, cần bổ sung nguyên tắc mọi chiến lược quy hoạch, phát triển đô thị phải hướng đến phát triển con người, gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, bản sắc địa phương. Thành phố cần có chính sách bảo tồn bản sắc văn hóa Sài Gòn - Gia Định - TPHCM; xây dựng con người đô thị văn minh; phát triển văn hóa ứng xử nơi công cộng; xây dựng cộng đồng số có trách nhiệm; thúc đẩy giáo dục công dân đô thị.

Bên cạnh đó là các cơ chế tôn vinh tác giả, giáo dục giá trị văn hóa; đầu tư nghệ thuật công cộng nhằm gia tăng sức hấp dẫn du lịch; hỗ trợ nghệ thuật sáng tạo thông qua quỹ sáng tạo và các chính sách ưu đãi dành cho ngành công nghiệp văn hóa.

Đối với di sản đô thị, cần nhìn nhận đây là nguồn lực phát triển. Do đó, cần bổ sung các yêu cầu về lập danh mục di sản đô thị; đánh giá tác động văn hóa đối với các dự án cải tạo quy mô lớn; bảo tồn cảnh quan kiến trúc đặc trưng; lưu giữ ký ức cộng đồng.

Đặc biệt, TPHCM nên mở rộng phạm vi bảo vệ các cảnh quan đặc thù gắn với văn hóa sông nước Nam bộ. Hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai và rừng ngập mặn Cần Giờ là nguồn vốn môi trường và cảnh quan rất quý giá, cần được bảo tồn và khai thác theo hướng phát triển bền vững. Để tránh tư duy phát triển bằng cách “bê tông hóa không gian sông nước”, luật cần bổ sung các nguyên tắc bảo tồn hệ thống sông rạch, hành lang sinh thái, tỷ lệ mặt nước tự nhiên; phát triển giao thông đường thủy, không gian ven sông và cảnh quan văn hóa sông nước. Nếu đánh mất những giá trị này, thành phố sẽ đánh mất một phần bản sắc riêng của mình.

Thiết lập chỉ số đánh giá đô thị và hạnh phúc

Tinh thần phân quyền cho đô thị đặc biệt đã thể hiện rất rõ trong dự thảo luật. Tuy nhiên, để có một đô thị đặc biệt thì cần có những phường, xã đủ thẩm quyền và năng lực quản trị tương xứng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều đô thị lớn đã thực hiện phân quyền sâu đến cấp cơ sở. Tokyo có 23 đặc khu hoạt động như những thành phố độc lập. Singapore có hệ thống Hội đồng khu phố (Town Council) gắn với đại biểu dân cử. Nhiều đô thị ở châu Âu và Mỹ Latinh cũng trao quyền nhất định cho các đơn vị hành chính cấp dưới.

Trên cơ sở các chỉ đạo mạnh mẽ của Trung ương về phân cấp, phân quyền và kinh nghiệm quốc tế, Luật Phát triển đô thị cần thể hiện rõ hơn tinh thần phân quyền xuống cấp phường, xã nói chung và một số phường, xã trọng yếu nói riêng (đô thị đặc biệt có thể có những phường, xã đặc biệt) nhằm giải quyết bài toán quản trị đô thị của TPHCM: vừa giữ được sự thống nhất trong quy hoạch chiến lược của toàn thành phố, vừa bảo đảm khả năng phản ứng linh hoạt trước các nhu cầu dân sinh và sự đa dạng của từng địa bàn.

Đi cùng với phân quyền là tăng cường cơ chế tham gia thực chất của người dân vào quản trị đô thị. Có thể cụ thể hóa bằng các quy định về tham vấn cộng đồng bắt buộc đối với các dự án lớn; công khai dữ liệu quy hoạch trên nền tảng số; lấy ý kiến người dân trước các quyết định điều chỉnh quy hoạch, phát triển đô thị, di dời dân cư quy mô lớn hoặc khai thác không gian công cộng.

Giá trị lớn nhất của một đô thị đặc biệt không chỉ nằm ở những công trình đồ sộ hay những con số tăng trưởng ấn tượng, mà ở việc thành phố đó làm cho con người sống tốt hơn, hạnh phúc hơn. Đó cũng là thước đo cao nhất của quản trị đô thị và là ý nghĩa cốt lõi của mọi nỗ lực phát triển. Hạnh phúc của người dân phải luôn là điểm khởi đầu, đồng thời là đích đến cuối cùng của một đô thị đặc biệt.