Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được nhiều cơ quan, đơn vị văn hóa, nghệ thuật sử dụng để thiết kế sản phẩm truyền thông. Tuy nhiên, khi được dùng tạo ra hình ảnh về nhạc cụ dân tộc, AI đã gây ra không ít sai lệch nghiêm trọng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng về di sản.
Đối với những nghệ nhân, nhà nghiên cứu hoặc người hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc truyền thống, việc nhận ra những sai sót này khá dễ dàng, như: cấu trúc cây đàn không đúng quy chuẩn, thiếu hoặc dư các bộ phận, sai tỷ lệ, sai lệch về số lượng dây đàn...
Tuy nhiên, với đa số công chúng, nhất là khán giả trẻ vốn ít có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với các loại nhạc cụ dân tộc, những hình ảnh đó rất dễ được tiếp nhận. Khi hình ảnh sai lệch liên tục xuất hiện, chúng vô tình tạo nên nhận thức không chính xác về nhạc cụ truyền thống.
Nhạc cụ truyền thống không đơn thuần là phương tiện tạo âm thanh. Mỗi loại nhạc cụ đều chứa đựng lịch sử hình thành, kỹ thuật chế tác, phong cách biểu diễn và những giá trị văn hóa đặc trưng của từng vùng miền. Hình dáng, cấu tạo của cây đàn kìm, đàn tranh, đàn bầu, đàn nhị hay guitar phím lõm… đều gắn với đặc điểm lịch sử, kỹ thuật và thẩm mỹ riêng. Vì vậy, bất kỳ sự sai lệch nào trong quá trình quảng bá cũng có thể làm giảm giá trị nhận diện và gây nhầm lẫn cho người tiếp nhận thông tin. Điểm đáng bàn nằm ở cách con người sử dụng AI.
Khi người thiết kế quá phụ thuộc vào AI mà bỏ qua khâu kiểm chứng chuyên môn, những hình ảnh làm ra tuy bắt mắt nhưng lại thiếu tính chính xác. Trong lĩnh vực quảng bá văn hóa, điều này nên được nhìn nhận nghiêm túc, bởi văn hóa không chỉ là câu chuyện của thẩm mỹ mà nó còn gắn liền với tính xác thực và trách nhiệm bảo tồn di sản. Trước khi công bố, những sản phẩm liên quan đến di sản văn hóa, văn hóa truyền thống, nên được đối chiếu với tư liệu chính thống hoặc tham khảo ý kiến của những nghệ nhân, nhà nghiên cứu, chuyên gia trong lĩnh vực.
Bên cạnh đó, cần khuyến khích sử dụng hình ảnh tư liệu thực tế, ảnh chụp nhạc cụ thật hoặc nguồn dữ liệu đã được kiểm chứng để phục vụ công tác tuyên truyền. Công nghệ có thể giúp văn hóa đến gần hơn với công chúng, nhưng nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với sự tôn trọng giá trị nguyên bản của di sản.
