Luật Phát triển đô thị nhằm xây dựng khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài

Tham dự hội nghị, Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; các Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Quốc hội: Nguyễn Khắc Định, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Doãn Anh.

Đại diện Chính phủ có đồng chí Lê Tiến Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng.

Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM có các đồng chí: Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH TPHCM; Lê Quốc Phong, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TPHCM; Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM; Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TPHCM; Nguyễn Phước Lộc, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM; Đặng Minh Thông, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM; Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, vừa qua, Bộ Chính trị thống nhất đổi tên dự án Luật Đô thị đặc biệt thành dự án Luật Phát triển đô thị; cơ bản đồng ý nội dung phân quyền cho đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế, bảo đảm phù hợp quy định của Hiến pháp, pháp luật và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bộ Chính trị giao Đảng ủy Chính phủ phối hợp Đảng ủy Quốc hội, các cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến của Bộ Chính trị để bổ sung, hoàn thiện các tờ trình, hồ sơ tài liệu có liên quan về mô hình tổ chức, cơ chế chính sách đối với khu kinh tế đặc biệt, đảm bảo sự chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ nhưng phải phù hợp Hiến pháp để báo cáo Bộ Chính trị.

Đồng chí Trần Thanh Mẫn nêu rõ, đây là lần đầu tiên chúng ta xây dựng Luật Phát triển đô thị.

“Đạo luật này không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn hôm nay, mà phải tạo ra không gian phát triển cho nhiều thập niên tới, không chỉ áp dụng cho riêng TPHCM mà còn cho cả các đô thị khác”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về cơ chế, chính sách trong dự thảo luật, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận, cơ bản bám sát các định hướng lớn của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới và các nghị quyết chiến lược phát triển đất nước đã được Bộ Chính trị ban hành trong thời gian qua.

Theo đồng chí Trần Thanh Mẫn, dự án Luật Phát triển đô thị có một bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng pháp luật, từ cơ chế thí điểm sang xây dựng khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài.

Do đó, chỉ đưa vào luật những nội dung đã chín, đã rõ, được thực tế kiểm nghiệm, chứng minh; nội dung chưa đủ cơ sở sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, không vì yêu cầu tiến độ mà ảnh hưởng chất lượng dự án luật.

Chủ tịch Quốc hội nhìn nhận, các cơ chế, chính sách đặc thù được Quốc hội quy định thời gian qua đã được TPHCM triển khai rất tích cực, quyết liệt, mang lại nhiều kết quả, hiệu quả tích cực, nhưng cũng chưa thật sự đủ độ, đủ tầm để thành phố bứt phá vươn lên.

“Dự án Luật Phát triển đô thị phải làm sao để TPHCM và các thành phố bứt phá đi lên, nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cùng những mục tiêu đề ra vào dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, 100 năm thành lập nước. Đây là vấn đề hết sức quan trọng”, Chủ tịch Quốc hội nêu.

Theo Chủ tịch Quốc hội, luật này không phải sự tổng hợp các cơ chế đặc thù đã có, mà vừa phải theo kịp yêu cầu phát triển, đồng thời đi trước một bước để dẫn dắt phát triển; kế thừa, nâng tầm và luật hóa những cơ chế đặc thù được thực tế kiểm nghiệm.

Tại hội nghị, đồng chí Trần Lưu Quang, Bí thư Thành ủy TPHCM, bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự ủng hộ của lãnh đạo Quốc hội và Chính phủ trong những vấn đề còn ý kiến khác nhau đối với dự thảo, đảm bảo luật có tính dẫn dắt và giá trị vượt trội, để TPHCM thực hiện các nhiệm vụ lớn lao mà Trung ương giao phó.

Đồng chí cũng mong muốn thành phố được phép hướng dẫn toàn diện việc thực thi luật, hạn chế tối đa các nội dung phải quy định trong nghị định hay thông tư, nhằm giúp thành phố chủ động và tự chịu trách nhiệm.

Đồng chí kỳ vọng luật sẽ được thông qua vào kỳ họp tháng 8 của Quốc hội và có hiệu lực từ ngày 1-10-2026.

Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang khẳng định, ngay sau khi luật được thông qua, HĐND và UBND TPHCM sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn cần thiết sớm nhất có thể; đồng thời thành phố xây dựng một cơ chế kiểm tra, giám sát mạnh mẽ để thực thi luật hiệu quả.

Kết luận hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao sự chuẩn bị của TPHCM và khẳng định, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị là một bước chuyển lớn từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển.

Lưu ý về hoàn thiện bộ máy và kiểm soát quyền lực, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Việc phân quyền phải đi đôi với tiêu chí định lượng về năng lực thực thi để tránh tình trạng trao quyền nhưng thiếu nguồn lực". Cùng với đó, cần có cơ chế hậu kiểm độc lập, lập chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị và quy định rõ giới hạn pháp lý để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Đặc biệt quan tâm việc luật hóa mô hình phát triển đô thị hướng tâm (TOD) gắn với đường sắt đô thị, Chủ tịch Quốc hội nhận định, TPHCM cần được phép khai thác không gian ngầm, trên cao tại các nút giao thông và thu hồi giá trị gia tăng từ đất để tái đầu tư hạ tầng. Về tài chính và huy động nguồn lực, cần đa dạng hóa công cụ tài chính như phát hành trái phiếu chính quyền địa phương chuyên biệt gắn với dự án hạ tầng lớn, thí điểm quỹ đầu tư phát triển hạ tầng theo nguyên tắc thị trường và đẩy mạnh hợp tác công tư (PPP).

Theo Chủ tịch Quốc hội, để tránh tình trạng chồng chéo, xung đột pháp luật, luật phải quy định rõ cơ chế thu hồi đất, tái thiết đô thị và cho phép áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư hoặc đấu thầu chọn nhà đầu tư có cam kết cung cấp hạ tầng xã hội vượt quy chuẩn.

Việc giải quyết vấn đề nhà ở ven sông, kênh rạch để cải thiện môi trường và cảnh quan đô thị cũng nằm trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội lưu ý.