Đã gần 30 năm kể từ ngày nghệ nhân Ma Kim (Y Míp Ayun) phục chế thành công nhạc cụ đầu tiên cho đồng bào Ê Đê, bước chân ông đã đi không biết mỏi đến nhiều buôn làng của người Ê Đê ở Tây Nguyên, tìm gặp và nghe những người già kể lại một loại nhạc cụ nào đó đã bị mất, rồi mô phỏng theo, làm ra và tu chỉnh.
Quê hương Y Míp-buôn Kọ Siê, phường Tân Lập (thành phố Buôn Ma Thuột) nằm ở đầu nguồn con suối Ea Siê. Đây cũng là buôn lưu giữ được những sinh hoạt văn hóa đặc trưng của người Ê Đê. Ngay từ nhỏ, Ma Kim đã ham mê âm nhạc dân tộc mình và được người cha Y Kril truyền cho những ngón nghề sử dụng các nhạc cụ chiêng, tù và.
Nghệ nhân Ma Kim (trái) biểu diễn Kinh Pâng - nhạc cụ do ông phục chế.
Năm 1978, khi 35 tuổi, Ma Kim bắt đầu công việc tìm tòi, nghiên cứu và phục chế nhạc cụ. Những nhạc cụ Ma Kim phục chế vốn đã được lưu truyền trong đời sống âm nhạc của đồng bào Ê Đê, nhưng bị mai một dần, mất đi theo thời gian. Một số nhạc cụ chỉ còn lại trong tiềm thức người già.
Muốn phục chế, Ma Kim phải nghe nhiều người kể lại rồi mày mò, mô phỏng theo. Cũng như các dân tộc ít người ở Tây Nguyên, phần lớn nhạc cụ của đồng bào Ê Đê được làm từ những vật liệu hết sức đơn giản, gần gụi trong đời sống lao động sản xuất như ống tre, ống trúc, quả bầu, sừng trâu.
Âm thanh của nhạc cụ trầm hùng, bay bổng đầy chất hoang sơ của núi rừng Tây Nguyên; lột tả được những sắc thái tình cảm của đồng bào Ê Đê. Nhờ sự hỗ trợ của các nghệ nhân cao tuổi và các nhạc sĩ, nghệ sĩ mà Ma Kim biết tu chỉnh cho những nhạc cụ mình phục chế có được âm thanh chuẩn xác, được cộng đồng chấp nhận và có sức sống trong đời sống âm nhạc Tây Nguyên.
Bây giờ, Ma Kim không nhớ nổi mình đã làm ra bao nhiêu nhạc cụ cho các buôn làng, các đoàn nghệ nhân, đoàn ca múa, trường học và những người có lòng đam mê âm nhạc Tây Nguyên. Thành công của Ma Kim được đo đếm qua những huy chương vàng, bạc, bằng khen, giấy khen ông được tặng thưởng mỗi ngày một nhiều.
Trong đó phải kể đến những giải thưởng lớn Ma Kim giành được như Bằng khen tại Nhạc hội Tây Nguyên 1978, Bông sen vàng Liên hoan hòa tấu âm nhạc dân tộc toàn quốc 1997, Huy chương vàng Liên hoan cồng chiêng tỉnh Đắc Lắc năm 2000, Huy chương vàng Liên hoan nhạc cụ dân tộc, dân ca, dân vũ các tỉnh Nam Trường Sơn-Tây Nguyên 2004.
Ma Kim cho biết, hiện nay ông đang truyền dạy cho con trai Y Bớt Niê những ngón nghề, với hy vọng con trai kế nghiệp ông.
Không chỉ là nghệ nhân tài ba, Ma Kim còn là thành viên không thể thiếu trong đội chiêng buôn Kọ Siê-đội chiêng nổi tiếng vào loại bậc nhất ở Tây Nguyên.
KIỀU BÌNH ĐỊNH
