Áp lực xanh hóa ngày càng lớn
Với quy mô kinh tế chiếm gần 1/4 GDP cả nước và dân số hơn 15 triệu người sau sáp nhập địa giới hành chính, TPHCM đang đối mặt áp lực chuyển đổi xanh trên nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp, giao thông, logistics đến thương mại - dịch vụ và tiêu dùng đô thị.
Theo ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, quy mô kinh tế lớn tạo dư địa tăng trưởng mạnh, nhưng cũng khiến áp lực xanh hóa ngày càng cấp bách. Hiện, ngành công nghiệp thành phố phát thải 18-20 triệu tấn CO2; giao thông và logistics phát thải 3-4 triệu tấn CO2. Bên cạnh đó, hạ tầng đô thị phát sinh khoảng 3 triệu tấn chất thải xây dựng mỗi năm; thương mại - dịch vụ tạo ra 800-1.000 tấn nhựa/ngày; nông nghiệp phát thải khoảng 500.000-600.000 tấn metan/năm.
Từ góc độ doanh nghiệp, áp lực xanh hóa cũng hiện hữu rõ nét khi các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt yêu cầu về thuế carbon, tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp), phát thải carbon và minh bạch chuỗi cung ứng.
Trước đòi hỏi về chuyển đổi xanh, TPHCM định hướng trọng tâm trong giai đoạn tới ở nhiều trụ cột, từ công nghiệp xanh, năng lượng sạch, giao thông, logistics xanh đến hạ tầng đô thị bền vững, thương mại - dịch vụ xanh, nông nghiệp sinh thái, nhân lực xanh và tài chính xanh.
Trong đó, công nghiệp phải giảm thâm dụng tài nguyên, chuyển sang giá trị gia tăng cao và khu công nghiệp sinh thái; giao thông ưu tiên vận tải công cộng, logistics thông minh, phương tiện sạch; đô thị tập trung xử lý chất thải, nước thải, tăng tái chế, tái sử dụng, cây xanh và mặt nước. “Để thực hiện được lộ trình này, TPHCM cần khoảng 1 triệu tỷ đồng cho tái đầu tư toàn diện”, ông Phạm Bình An nhấn mạnh.
Tạo hệ sinh thái để chuyển đổi thực chất
Thực tế tại TPHCM cho thấy chuyển đổi xanh đã bắt đầu đi vào các mô hình đầu tư cụ thể. Theo ông Phạm Bình An, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp lớn như VSIP và Hiệp Phước, góp phần giảm áp lực lên lưới điện và giảm phát thải.
Ở lĩnh vực công trình xanh, ông Vũ Quang Linh, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Ardor Green, cho biết nhiều chủ đầu tư tư nhân như Keppel Land, CapitaLand, Becamex Tokyu... đã phát triển công trình đạt chứng chỉ xanh LEED, LOTUS, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và thiết kế tối ưu năng lượng.
Tuy nhiên, theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh TPHCM, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn thiếu vốn, công nghệ, nhân lực và dữ liệu phát thải. Ngoài ra, khoảng 90% doanh nghiệp chưa có sự chuẩn bị đầy đủ cho quá trình chuyển đổi xanh. Trong khi đó, đây lại là điều kiện để doanh nghiệp chứng minh mức độ giảm phát thải, tham gia thị trường carbon và đáp ứng yêu cầu minh bạch từ đối tác quốc tế.
Từ góc độ chính sách, ông Phạm Bình An cho rằng, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cơ chế, còn kinh tế tư nhân là lực lượng trực tiếp hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa thông qua vốn đầu tư, đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với thị trường. Vì vậy, chính sách cần chuyển từ khuyến khích chung sang hỗ trợ thực chất, tập trung vào vốn, công nghệ, dữ liệu phát thải và nhân lực xanh.
Trước hết, thành phố cần khơi thông dòng vốn xanh thông qua tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư phát triển xanh; đồng thời có ưu đãi cụ thể về thuế, phí, tiền thuê đất cho các dự án công nghệ cao, năng lượng sạch và sản xuất bền vững; đơn giản hóa thủ tục đất đai, xây dựng, môi trường và có cơ chế thử nghiệm cho mô hình kinh tế tuần hoàn, công nghệ mới.
Nghị định 112 có hiệu lực từ ngày 19-5-2026 mở thêm hành lang pháp lý để TPHCM thúc đẩy chuyển đổi xanh theo hướng thị trường. Khi cơ chế trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon được quy định rõ hơn, các lĩnh vực như công nghiệp, giao thông - logistics, xử lý chất thải, năng lượng tái tạo, công trình xanh, kinh tế tuần hoàn hay bảo tồn rừng ngập mặn Cần Giờ có thêm cơ sở hình thành dự án giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon và thu hút dòng vốn xanh. Vấn đề còn lại là thành phố phải chuẩn hóa dữ liệu phát thải, hệ thống kiểm kê - đo đếm - xác minh và danh mục dự án xanh đủ điều kiện gọi vốn.
