Bản lĩnh vượt “gió ngược” và tầm vóc mới cho TPHCM

Giữ vững vai trò đầu tàu

Nhìn lại hơn 3 năm thực hiện Nghị quyết 31, có thể thấy TPHCM đã đi qua một giai đoạn nhiều thử thách. Đó là giai đoạn TPHCM vừa phục hồi sau đại dịch Covid-19, vừa chịu sức ép từ suy giảm tăng trưởng toàn cầu, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động thị trường, cạnh tranh đầu tư gay gắt, yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và những vấn đề khó khăn của một đô thị lớn.

Trong bối cảnh đó, TPHCM vẫn giữ được nhịp phát triển, từng bước phục hồi và tạo chuyển biến trên nhiều lĩnh vực. Những động lực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao từng bước thể hiện rõ hơn. Môi trường đầu tư, kinh doanh tiếp tục được cải thiện; an sinh xã hội được chú trọng; giáo dục, y tế, văn hóa - xã hội có chuyển biến; quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Hoạt động đối ngoại, hội nhập quốc tế tiếp tục mở rộng, góp phần củng cố vị thế của thành phố trong mạng lưới hợp tác khu vực và quốc tế.

Giai đoạn 2023-2025, kinh tế TPHCM có tín hiệu chuyển biến tích cực. Tốc độ tăng trưởng GRDP tăng dần, năm sau cao hơn năm trước. Dù chưa đạt mức tăng trưởng 2 con số như kỳ vọng, kết quả này vẫn cho thấy sức chống chịu, khả năng thích ứng và năng lực phục hồi của đô thị đầu tàu kinh tế, khi chịu tác động trực tiếp từ biến động của thị trường thế giới, dòng vốn đầu tư, xuất khẩu, tài chính, lao động, tiêu dùng và chuỗi cung ứng. Theo TS Phạm Thái Sơn, giảng viên Trường Đại học Việt - Đức, Nghị quyết 31 đã tạo động lực quan trọng cho thành phố phục hồi kinh tế sau đại dịch Covid-19, thúc đẩy đầu tư hạ tầng và mở rộng không gian phát triển. Tuy nhiên, bối cảnh hiện đã thay đổi rất nhanh, nhất là áp lực cạnh tranh quốc tế, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và thích ứng biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt. Vì vậy, TPHCM cần một nghị quyết mới không chỉ để tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt, mà còn định hình chiến lược phát triển dài hạn hơn.

Thực tế, những động lực cũ đã phát huy vai trò trong một thời gian dài, nhưng dư địa không còn lớn như trước. Sau quá trình sắp xếp, mở rộng không gian phát triển, TPHCM đang hình thành một siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, với quy mô dân số hơn 14 triệu người, diện tích hơn 6.700km2, kết hợp giữa đô thị trung tâm, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển, logistics, kinh tế biển, tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Một không gian như vậy mở ra dư địa phát triển rất lớn, đồng thời đòi hỏi cách quản trị mới, thể chế mới.

Nói cách khác, bản lĩnh vượt “gió ngược” của TPHCM trong 3 năm qua là nền tảng quan trọng, nhưng chưa đủ cho chặng đường phía trước. TPHCM cần chuyển nhanh sang trạng thái tăng tốc, kiến tạo động lực mới và phát triển dựa trên tri thức, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo (KH-CN, ĐMST) và năng suất lao động.

Tầm vóc mới từ thể chế mới

Trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra đối với TPHCM là nâng tầm vai trò đầu tàu. Thành phố sẽ phải dẫn dắt nền kinh tế bằng chất lượng thể chế, hiệu quả quản trị, năng lực ĐMST, sức cạnh tranh quốc tế... TS Nguyễn Văn Đạo, Trường Đại học Văn Lang, nhận định, việc sớm ban hành nghị quyết thay thế Nghị quyết 31 phản ánh việc TPHCM đã bước sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới. Một siêu đô thị đa trung tâm với quy mô kinh tế, dân số, hạ tầng và vai trò vùng lớn hơn trước đây rất nhiều như TPHCM, đòi hỏi cơ chế phát triển và mô hình quản trị tương xứng.

Kỳ vọng đối với TPHCM hiện cao hơn trước, với những mục tiêu lớn như tăng trưởng 2 con số, thu ngân sách trên 1 triệu tỷ đồng, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế... Để đạt những mục tiêu đó, TPHCM nên chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên KH-CN, ĐMST, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế biển, logistics thông minh, tài chính hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là con đường để TPHCM nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh toàn cầu.

TS Nguyễn Quang Giải, Trường Đại học Tài chính - Marketing, đề xuất, TPHCM nên được định vị là trung tâm ĐMST của quốc gia, nơi hội tụ công nghệ cao, tài chính số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, logistics thông minh, cùng hệ sinh thái đại học nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ. Thành phố rất cần một nền tài chính đô thị hiện đại để tạo nguồn lực cho những dự án hạ tầng chiến lược như metro, hạ tầng số, đô thị xanh và chuyển đổi năng lượng.

Bên cạnh đó, tầm vóc mới của TPHCM phải được đo bằng chất lượng sống, mức độ hài lòng của người dân, với một đô thị đáp ứng những tiêu chuẩn về giao thông, môi trường, nhà ở xã hội, trường học, bệnh viện, không gian xanh, an ninh trật tự, an sinh xã hội... TS Nguyễn Văn Đạo cho rằng, thành phố càng phát triển hiện đại càng phải giữ được bản sắc văn hóa, sự gắn kết cộng đồng và phẩm chất con người năng động, sáng tạo, nhân văn, nghĩa tình, hội nhập. Đây là nền tảng của phát triển bền vững, đồng thời là giá trị đặc trưng của đô thị mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Bản lĩnh vượt “gió ngược” đã giúp TPHCM đứng vững và phục hồi trước những biến động bên trong và bên ngoài. Để vươn tới tầm vóc mới, TPHCM rất cần bước chuyển từ cơ chế thí điểm sang thiết lập một khuôn khổ pháp lý có hiệu lực cao, đồng bộ, thống nhất, phù hợp với tầm vóc của một đô thị đặc biệt, phù hợp với quy mô lớn, vai trò và vị trí đặc thù trong phát triển quốc gia. Khi đó, TPHCM không chỉ tiếp tục là đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn trở thành đô thị đặc biệt văn minh, hiện đại, nghĩa tình; một cực phát triển có sức cạnh tranh cao trong khu vực, nơi mỗi bước tiến của thành phố gắn với chất lượng sống tốt hơn của người dân.