Tỷ lệ giải ngân quá thấp
Theo ghi nhận của phóng viên Báo SGGP, tại nhiều địa phương, áp lực giải ngân đang ngày càng lớn. Tại dự án đường cao tốc Quy Nhơn - Pleiku (có tổng vốn đầu tư gần 44.000 tỷ đồng), vốn đối ứng địa phương đã giải ngân hết nhưng vốn Trung ương chưa bố trí khiến các nhà thầu gặp nhiều khó khăn.
Tại Quảng Ngãi, kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 là hơn 7.300 tỷ đồng. Đến ngày 8-5, địa phương mới giải ngân hơn 850 tỷ đồng, bằng gần 12% kế hoạch. Ở Quảng Trị, đến đầu tháng 5, tỷ lệ giải ngân của tỉnh mới được gần 8% kế hoạch.
Tại TP Huế, nhiều dự án trọng điểm đang được thúc đẩy tiến độ, song khó khăn lớn nhất vẫn là mặt bằng, đất đai và tài nguyên phục vụ thi công. Ông Hoàng Hải Minh, Phó Chủ tịch UBND TP Huế, cho biết, địa phương đang yêu cầu các chủ đầu tư lập kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tuần, đồng thời tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn liên quan mặt bằng.
Tại tỉnh Khánh Hòa, tính đến đầu tháng 5, tỷ lệ giải ngân chỉ mới đạt hơn 14% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nguyên nhân chủ yếu là công tác giải phóng mặt bằng chậm, thiếu nguồn vật liệu san lấp, thủ tục hồ sơ kéo dài và một số chủ đầu tư, nhà thầu còn hạn chế trong tổ chức thực hiện.
Ở tỉnh Tây Ninh, tổng kế hoạch vốn của địa phương được phân bổ năm 2026 là gần 30.800 tỷ đồng, nhưng đến cuối tháng 4 mới giải ngân được gần 3.200 tỷ đồng, gần bằng 11% kế hoạch Chính phủ giao.
Tương tự, tại tỉnh Cà Mau, tổng vốn đầu tư công theo kế hoạch năm 2026 là hơn 7.000 tỷ đồng, nhưng đến cuối tháng 4 chỉ giải ngân được gần 1.500 tỷ đồng, bằng 20% kế hoạch. Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời yêu cầu các chủ đầu tư được bố trí vốn đầu tư khẩn trương triển khai các thủ tục để hoàn thành công tác lựa chọn nhà thầu, đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân hết kế hoạch vốn trong thời gian quy định.
Ở TP Đồng Nai, áp lực còn lớn hơn khi địa phương này xác định đầu tư công là động lực then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026. Nhưng dù được giao tổng vốn hơn 27.000 tỷ đồng, đến ngày 5-5, địa phương mới giải ngân được hơn 2.600 tỷ đồng, tương đương gần 10% kế hoạch. Điểm nghẽn lớn nhất tại Đồng Nai vẫn là giải phóng mặt bằng và biến động giá vật liệu xây dựng.
Nhiều dự án giao thông trọng điểm trên địa bàn TP Đồng Nai như: đường Vành đai 4 TPHCM, hương lộ 2, các tuyến 769, 770B hay dự án nâng cấp đường 25B đều chịu áp lực chậm tiến độ. Một công trình hạ tầng khác đang triển khai trên địa bàn phường Nhơn Trạch (TP Đồng Nai) là nâng cấp đường 25B đoạn từ trung tâm xã Nhơn Trạch đến quốc lộ 51, dài hơn 9,2km, quy mô 10 làn xe, có mức đầu tư gần 1.500 tỷ đồng, được khởi công từ cuối tháng 12-2024, dự kiến hoàn thành ngày 30-6 nhưng hiện đang bị chậm tiến độ, đối mặt nguy cơ không kịp về đích theo kế hoạch.
Ông Đỗ Đình S. (Giám đốc Công ty Xây dựng Đ.A, phường Long Thành, TP Đồng Nai) cho biết, chi phí nhiên liệu biến động tăng mạnh hồi đầu tháng 4 và giá đá xây dựng khoảng 51.000-240.000 đồng/tấn (tùy chủng loại) - gấp đôi giá công bố ban đầu - khiến doanh nghiệp phải tạm ngưng ký hợp đồng thi công một công trình.
Các dự án đang triển khai chỉ mua vật liệu cầm chừng vì khối lượng lớn không có sẵn. Ông S. cho rằng, nếu giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng tăng mạnh như thời gian qua thì các cơ quan liên quan cần xem xét điều chỉnh hợp đồng xây dựng để tránh giãn tiến độ dự án.
Áp lực đội vốn, chậm tiến độ
Không chỉ vướng mặt bằng hay thủ tục, làn sóng tăng giá vật liệu xây dựng đang khiến nhiều dự án đầu tư công đối mặt nguy cơ đội vốn và kéo dài thời gian thi công.
Theo ông Tống Văn Nga, Chủ tịch Hội Vật liệu xây dựng (VLXD) Việt Nam, các yếu tố chi phí đầu vào như năng lượng, khai thác, vận chuyển... đã tác động đến giá VLXD trong nước, từ đó ảnh hưởng đến các dự án đầu tư công, đặc biệt là các dự án hạ tầng giao thông. Hiện cả nước đang triển khai khoảng 44 dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng, trong đó giá trị khối lượng chưa thi công còn khoảng 267.000 tỷ đồng. Với quy mô này, chỉ cần giá VLXD tăng thêm vài % cũng có thể làm phát sinh chi phí lên tới hàng chục ngàn tỷ đồng.
Trong khi đó, theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam, khi giá VLXD tăng cao thì rủi ro “đội vốn” đã trở thành áp lực hiện hữu. Điều đáng lo ngại là cơ chế quản lý chi phí xây dựng hiện vẫn chưa theo kịp tốc độ biến động của thị trường. Biến động giá VLXD đã gây ra sự thiếu ổn định trong công tác lập kế hoạch và phân bổ vốn đầu tư công.
Các chủ đầu tư và nhà thầu gặp khó khăn trong việc dự toán chính xác, dẫn đến tình trạng đội vốn hoặc phải xin điều chỉnh nhiều lần, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đặc biệt, đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn, thời gian thi công kéo dài càng làm tăng rủi ro biến động giá, tạo áp lực kép lên cả ngân sách nhà nước lẫn năng lực tài chính của doanh nghiệp xây dựng.
Trước thực tế đó, nhiều địa phương đang chuyển sang cách điều hành quyết liệt hơn. Phó Chủ tịch UBND TP Đồng Nai Hồ Văn Hà, cho biết, điểm nghẽn lớn nhất trong giải ngân vốn đầu tư công chính là công tác giải phóng mặt bằng, nhất là liên quan các dự án hạ tầng giao thông. Do đó, thành phố đã giao nhiệm vụ cho Sở Tài chính, Sở Xây dựng phối hợp các đơn vị chủ đầu tư xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý. UBND các xã, phường chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về công tác này.
Tại Khánh Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Hòa Nam đã yêu cầu các đơn vị phân công rõ trách nhiệm đối với từng dự án, bám sát tiến độ theo tuần, tháng và kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Những dự án chậm, không có khả năng giải ngân sẽ bị xem xét điều chuyển vốn sang công trình có tiến độ tốt hơn. Tỉnh Khánh Hòa cũng yêu cầu xử lý nghiêm các trường hợp thiếu trách nhiệm, gây cản trở tiến độ, thiếu trách nhiệm, làm chậm tiến độ giao vốn, giải ngân…
Trong báo cáo mới đây của Bộ Xây dựng, chỉ riêng trong tháng 3, nhiều nhóm VLXD ghi nhận mức giá tăng mạnh, như cát, đá, gạch xây đã tăng từ 13,5%-23%. Trong đó, nhựa đường (vật liệu thiết yếu cho hạ tầng giao thông) đã tăng gần 32%, tạo áp lực đặc biệt lớn lên các dự án đường cao tốc, sân bay và hạ tầng quy mô lớn.
Điều này đã khiến tổng chi phí xây dựng bị đẩy lên khoảng 1,91%-8,09%, tùy theo quy mô và tính chất dự án. “Mức tăng chi phí 1,91%-8,09% nghe có vẻ không quá lớn, nhưng với các dự án hạ tầng quy mô hàng ngàn tỷ đồng, đây là con số rất đáng kể. Nhiều dự án được lập dự toán từ giai đoạn trước, khi giá cát, đá, thép, nhựa đường còn thấp, nên nay bị “vênh” lớn giữa dự toán và thực tế”, ông Tống Văn Nga cho biết.
Theo Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), việc giá VLXD tăng cao đang tác động trực tiếp đến chi phí đầu tư xây dựng và hoạt động của doanh nghiệp xây lắp. Biến động giá VLXD khiến nhiều dự án hạ tầng, giao thông phải điều chỉnh dự toán, tổng mức đầu tư, tạo áp lực lên cân đối ngân sách nhà nước trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công còn hạn chế.
Các cơ quan chức năng sẽ tăng cường theo dõi diễn biến thị trường, xử lý kịp thời các trường hợp găm, giữ hàng; làm đứt gãy chuỗi cung ứng; đẩy giá tăng cao bất hợp lý và thao túng giá VLXD.
→ Tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 đã được Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1 triệu tỷ đồng, trong đó: vốn ngân sách trung ương hơn 363.000 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương hơn 650.000 tỷ đồng.
→ Tính từ đầu năm đến ngày 14-5, tổng số vốn các bộ, ngành, địa phương phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án là gần 999.000 tỷ đồng. Hiện vẫn còn hơn 28.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết do đang trong quá trình hoàn thiện các thủ tục đầu tư của 13 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương.
→ Về tiến độ giải ngân, lũy kế số vốn giải ngân đầu tư công cả nước mới được hơn 166.000 tỷ đồng, bằng 16,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, có 8 bộ, cơ quan Trung ương và 17 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước; còn lại 27 bộ, cơ quan Trung ương và một số địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước.
