Những ngày qua, nhiều tuyến đường tại TPHCM ngập nước sau các trận mưa lớn, nhưng đoạn thượng nguồn kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè xuất hiện hình ảnh trái ngược. Nhiều thời điểm, lòng kênh cạn trơ đáy, để lộ lớp bùn đất cùng rác thải.
Hiện tượng này khiến không ít người dân bất ngờ, đặt ra câu hỏi về nguyên nhân khi thành phố đang bước vào cao điểm mùa mưa.
Theo ghi nhận của phóng viên, đoạn thượng nguồn kênh từ cầu số 1 đến cầu số 7, đường Hoàng Sa (phường Tân Sơn Hòa), mực nước xuống rất thấp trong nhiều giờ. Nhiều đoạn kênh lộ rõ bùn đen dưới đáy cùng rác sinh hoạt như túi ni lông, chai nhựa, cành cây.
Anh Nguyễn Tấn Đức, người dân sống trên đường Hoàng Sa, cho biết đoạn kênh từ cầu số 1 đến cầu số 7, nước rút gần hết, chỉ còn bùn đất dưới đáy. “Có hôm mưa từ chiều đến tối, tôi nghĩ sáng hôm sau nước sẽ đầy kênh, nhưng lại thấy lòng kênh khô cạn”, anh Đức nói.
Trao đổi với phóng viên, TS Hồ Long Phi, nguyên Giám đốc Trung tâm Quản lý nước và Biến đổi khí hậu (Đại học Quốc gia TPHCM), cho biết, hiện tượng này không phải do thiếu mưa mà chủ yếu do quy luật thủy triều kết hợp với quá trình vận hành hệ thống cống điều tiết.
Theo TS Hồ Long Phi, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè hiện không còn là dòng chảy tự nhiên mà là tuyến kênh thoát nước đô thị đã được cải tạo, nạo vét và kết nối với sông Sài Gòn qua hệ thống cống điều tiết. Do đó, mực nước trong kênh phụ thuộc lớn vào diễn biến thủy triều.
"Khi mực nước sông Sài Gòn xuống thấp, nước trong kênh sẽ thoát ra ngoài theo dòng chảy. Nếu thời điểm đó hệ thống cống được mở để tiêu thoát nước mưa, mực nước trong kênh có thể giảm nhanh, thậm chí lộ đáy trong thời gian ngắn. Đây là hiện tượng mang tính chu kỳ, không phải bất thường do thời tiết", TS Hồ Long Phi phân tích.
Ông Lê Đình Quyết, Trưởng phòng Dự báo Đài Khí tượng - Thủy văn Nam bộ cho biết thêm, những ngày gần đây, mực nước triều trên sông Sài Gòn ở mức thấp, khiến mực nước tại các tuyến kênh rạch nội đô cũng giảm theo. Khi triều xuống, nước từ kênh thoát ra sông nhanh hơn. Việc mở cống tiêu thoát nước mưa sau mưa lớn cũng khiến mực nước trong kênh rút nhanh. Khi triều lên hoặc kết thúc xả nước, mực nước sẽ phục hồi.
Theo các chuyên gia, cảm giác kênh “khô cạn” còn đến từ đặc điểm hạ tầng sau cải tạo. Lòng kênh được nạo vét sâu, bờ kè cao giúp tăng khả năng chứa và thoát nước. Vì vậy, khi thủy triều xuống, phần đáy kênh lộ ra nhiều, tạo cảm giác nước rút mạnh hơn so với kênh rạch tự nhiên.
Theo tìm hiểu của phóng viên, việc điều tiết mực nước trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè nhằm bảo đảm khả năng tiêu thoát nước cho khu vực trung tâm, nhất là khi mưa lớn kết hợp triều cường. Đây là giải pháp kỹ thuật phục vụ chống ngập, được vận hành theo diễn biến thủy văn thực tế.
Tuy nhiên, trước tình trạng lòng kênh nhiều thời điểm trơ đáy, các chuyên gia cho rằng cần tăng cường thu gom rác nổi, nạo vét bùn định kỳ và kiểm soát nguồn xả thải để hạn chế mùi hôi, bảo vệ cảnh quan và môi trường đô thị.
