Thế nhưng, cùng sử dụng lịch âm và hệ thống con giáp, song Việt Nam lại là quốc gia duy nhất thay hình tượng con thỏ bằng con mèo cho năm Mão, thể hiện sự bản địa hóa rõ nét trong tiếp nhận văn hóa.
Tuy vậy, trong truyền thống tranh tết dân gian Việt Nam kéo dài hàng trăm năm với các dòng tranh nổi tiếng như Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng…, lại không tồn tại một hệ tranh “12 con giáp” theo đúng nghĩa. Những hình ảnh con hổ, con gà, con chuột hay con lợn trong tranh dân gian chủ yếu mang ý nghĩa cầu chúc, thờ cúng, trừ tà, gắn với tín ngưỡng và đời sống sinh hoạt, chứ không được xây dựng như một hệ biểu tượng thời gian.
Phải đến những năm 1960 tại Hà Nội, tranh “12 con giáp” mới dần hình thành như một truyền thống mới trong đời sống mỹ thuật. Nhiều họa sĩ khai bút đầu năm bằng tranh con giáp để in báo xuân hoặc làm thiếp chúc tết tặng bạn bè. Trong số đó, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm là một gương mặt tiêu biểu. Vào mỗi dịp cuối năm, ông thường khai bút bằng hình tượng con giáp của năm sắp tới, tạo nên một mạch sáng tác đều đặn, bền bỉ.
Loạt tranh “12 con giáp” của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm cho thấy sự ảnh hưởng rõ nét của tranh dân gian Đông Hồ, từ bố cục, bảng màu đến tinh thần tạo hình. Có khi ông vẽ đủ 12 con vật trong một bố cục gợi liên tưởng đến 12 cung của lá số tử vi, có khi mỗi con giáp lại được thể hiện trong một tranh riêng biệt. Những bố cục luân khúc xoay tròn, xen kẽ với các mảng hình tối giản, tạo nên một chuỗi thể nghiệm giàu nhịp điệu. Màu sắc trong tranh rực rỡ, trong trẻo, gợi nhớ đến “màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” như nhà thơ Hoàng Cầm từng viết.
Tinh thần ấy tiếp tục được nối dài trong triển lãm Từ Nguyễn Tư Nghiêm đến Đặng Xuân Hòa, do nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn tuyển chọn, đang diễn ra tại không gian nghệ thuật Eight Gallery (số 357/2 đường Nguyễn Trọng Tuyển, phường Tân Sơn Hòa, TPHCM) từ nay đến 3-3-2026. Triển lãm trưng bày hơn 60 tác phẩm bột màu trên giấy dó, giấy điệp và một số tranh sơn dầu, xoay quanh chủ đề tranh tết, 12 con giáp, tĩnh vật và đặc biệt là sự trở lại của họa sĩ Đặng Xuân Hòa với loạt tranh “Đồ vật của con người” sau hơn 30 năm gián đoạn.
Không chỉ là cuộc gặp gỡ giữa hai thế hệ họa sĩ, triển lãm còn cho thấy dòng chảy liên tục của mỹ thuật Việt Nam hiện đại - nơi tinh hoa dân gian không ngừng được tái sinh, lan tỏa và tiếp nối trong những “vòng sóng năng lượng” của sáng tạo nghệ thuật đương đại.
