Phát biểu tại diễn đàn, Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet cho rằng, cần nhìn nhận một cách tỉnh táo về những thách thức hiện nay đối với hòa bình, ổn định và tăng trưởng, từ đó xác định các bước đi phù hợp nhằm củng cố hợp tác khu vực.
Thủ tướng Vương quốc Campuchia tái khẳng định cam kết của Phnom Penh đối với hợp tác láng giềng, sự cần thiết của việc phối hợp xử lý các thách thức xuyên biên giới như tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, mua bán người và suy thoái môi trường. Campuchia cũng sẽ tiếp tục ủng hộ thực hiện đầy đủ Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) mang tính thực chất, hiệu quả nhằm duy trì hòa bình và ổn định tại vùng biển có ý nghĩa chiến lược đối với toàn khu vực.
Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sonexay Siphandone đề nghị, ASEAN cần nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức mới nổi, bảo đảm tiếp tục là một nền tảng đáng tin cậy cho tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa, qua đó biến thách thức thành cơ hội vì lợi ích của khu vực.
Chia sẻ về tương lai của ASEAN, Thủ tướng Lào nhắc đến yêu cầu thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện trong ASEAN, bao gồm kết nối đường bộ, đường thủy, đường biển, đường hàng không, cũng như phát triển mạng lưới năng lượng, logistics và hạ tầng liên quan, như các dự án kết nối chiến lược tuyến đường cao tốc Vientiane - Hà Nội và dự án đường sắt Lào - Việt Nam.
Thủ tướng Sonexay Siphandone cũng chia sẻ, Lào có tiềm năng lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch và sẵn sàng tạo điều kiện để các nước ASEAN cũng như các đối tác quốc tế tăng cường đầu tư vào hạ tầng phục vụ kết nối năng lượng khu vực.
Nhắc đến yêu cầu duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đặc biệt đề cao yêu cầu đưa hợp tác khu vực gắn chặt hơn với lợi ích thiết thực của người dân, đo lường bằng mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân vào tương lai.
Do đó, các nước thành viên cần tăng cường phối hợp ứng phó với những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống hàng ngày như lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng, rủi ro y tế công cộng và thiên tai, đồng thời tiếp tục đầu tư cho giáo dục, đào tạo kỹ năng, chăm sóc sức khỏe và các hệ thống an sinh xã hội nhằm chuẩn bị tốt hơn cho những thay đổi trong tương lai.
Lần đầu tiên tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN với tư cách thành viên chính thức của ASEAN, Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Timor-Leste Xanana Gusmão nhìn nhận, chính sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và thể chế đã trở thành nguồn sức mạnh giúp ASEAN duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.
Thủ tướng Timor-Leste kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong một thế giới ngày càng phân cực. Các nguyên tắc cốt lõi như tôn trọng chủ quyền, đồng thuận, giải quyết hòa bình tranh chấp và vai trò trung tâm của ASEAN cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy.
Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đánh giá chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm” đặc biệt phù hợp trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc xác định các thách thức, mà còn ở khả năng tìm kiếm cơ hội, củng cố năng lực chống chịu và trả lời những câu hỏi lớn về vị thế, vai trò cũng như khả năng tự chủ của ASEAN.
Nhìn lại gần sáu thập kỷ phát triển của ASEAN, Tổng Thư ký Kao Kim Hourn chỉ rõ hai bài học lớn nhất là hành động tập thể luôn hiệu quả hơn các nỗ lực đơn lẻ và mọi thách thức đều có thể trở thành cơ hội chuyển đổi. Việc tiếp tục phát huy tinh thần đó, ASEAN sẽ duy trì được vai trò trung tâm, khả năng thích ứng và vị thế là một lực lượng tích cực, có trách nhiệm trong cấu trúc khu vực và toàn cầu đang định hình.
Phát biểu tại diễn đàn, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp quốc Izumi Nakamitsu nhận định, những cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ mang tính quân sự mà còn kéo theo các hệ lụy về chính trị, nhân đạo và chuỗi cung ứng, đòi hỏi các giải pháp toàn diện dựa trên luật pháp quốc tế và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Trong bối cảnh đó, ASEAN có vai trò đặc biệt quan trọng nhờ kinh nghiệm thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận, ngoại giao phòng ngừa và giải quyết hòa bình tranh chấp.
Bà Izumi Nakamitsu cũng đề cao ý nghĩa của các cơ chế hợp tác khu vực dựa trên luật lệ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược đang lan sang các lĩnh vực mới như không gian mạng, không gian vũ trụ và trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, cộng đồng quốc tế cần tăng cường hợp tác đa phương, xây dựng các khuôn khổ quản trị phù hợp nhằm bảo đảm công nghệ phục vụ hòa bình, phát triển và lợi ích chung của nhân loại.
