Tạo thêm nguồn lực cho chuyển đổi xanh
Nhiều thị trường xuất khẩu lớn liên tục nâng cao tiêu chuẩn về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chuyển đổi để duy trì năng lực cạnh tranh. Một trong những dự án tiêu biểu là tuyến sà lan điện đầu tiên tại Việt Nam do Công ty CP Tập đoàn Gemadept phối hợp CMA CGM (tập đoàn vận tải đa quốc gia và logistics hàng đầu của Pháp) triển khai trên tuyến Cái Mép - Thị Vải.
Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Gemadept, cho biết, với mỗi chuyến khứ hồi dài 180km, sà lan giúp giảm khoảng 778 tấn CO2 mỗi năm và có khả năng vận chuyển khoảng 50.000TEU. Để phục vụ hoạt động của sà lan điện, Cảng Gemalink sẽ đầu tư hệ thống điện mặt trời với sản lượng khoảng 1GWh điện tái tạo mỗi năm, vừa cung cấp cho các trạm sạc vừa góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của CMA CGM. Dự án này dự kiến hoạt động trong năm 2027.
Theo ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc SHINEC, logistics xanh không chỉ là vận tải ít phát thải mà phải được tích hợp trong toàn bộ chuỗi cung ứng theo mô hình kinh tế tuần hoàn, từ khu công nghiệp, cảng biển đến hệ thống vận tải đa phương thức. Hiện nay, khó khăn lớn nhất để phát triển logistics xanh là nguồn vốn đầu tư. Đơn vị kỳ vọng trung tâm tài chính logistics tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM sẽ tạo thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh.
Ở góc độ doanh nghiệp cảng biển, bà Ngô Thị Thanh Vy, Phó Tổng Giám đốc Cảng Quốc tế QTM, chia sẻ, đơn vị đã đưa các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) vào chiến lược phát triển ngay từ giai đoạn đầu. Việc nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp bảo đảm năng lượng xanh và kết nối bền vững được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng mô hình cảng xanh, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế và hướng tới phát triển bền vững ngành cảng biển, logistics.
Xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải số
Theo nhiều doanh nghiệp, quản trị logistics hiện không chỉ là việc trao đổi dữ liệu mà còn là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và tự động hóa để quản lý theo thời gian thực. Ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Portcoast, nhận định, xây dựng cảng biển số quốc gia là bước đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế biển Việt Nam. Cảng biển số gồm 2 thành phần là hạ tầng số và hệ thống quản lý khai thác số. Những công nghệ như Internet vạn vật (IoT), Scan to BIM, BIM và ArcGIS đang được ứng dụng để xây dựng mô hình “bản sao số” (Digital Twin) cho cảng biển. Mô hình này cho phép mô phỏng toàn bộ hoạt động cảng theo thời gian thực, từ luồng tàu, bốc xếp hàng hóa đến các tình huống khẩn cấp, hỗ trợ quy hoạch và tối ưu vận hành. Hiện Portcoast đã triển khai Digital Twin cho hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải.
Cũng theo ông Phạm Anh Tuấn, nhiều doanh nghiệp cảng đang kết nối hệ thống quản lý khai thác với Hệ thống cộng đồng cảng nhằm liên thông dữ liệu giữa doanh nghiệp logistics, hãng tàu và cơ quan quản lý nhà nước. Cảng biển số sẽ giúp tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và nâng cao độ tin cậy của chuỗi cung ứng.
Bộ Xây dựng đang đề xuất nhiều cơ chế ưu đãi trong dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam. Các nhà đầu tư phát triển cảng biển, cảng thủy nội địa xanh và tàu sử dụng nhiên liệu sạch có thể được miễn, giảm tiền thuê đất, tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi cùng nhiều chính sách hỗ trợ khác. Sự kết hợp giữa cơ chế chính sách, chuyển đổi số và phát triển logistics xanh được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để hệ thống cảng biển Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, thông minh và bền vững. Qua đó, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics, đưa kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Cùng với quá trình số hóa cảng biển, TPHCM đang xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải số theo mô hình Trung tâm Tài chính Hàng hải Quốc tế. Mới đây, Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM và Gemadept đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược, đồng thời giới thiệu Hệ thống thông tin cộng đồng hàng hải và sàn giao dịch hàng hải ứng dụng công nghệ blockchain. Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Gemadept, thông tin, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành logistics hiện nay là sự phụ thuộc vào chứng từ giấy, khiến quy trình xác nhận kéo dài, phát sinh sai lệch và làm tăng chi phí. Nền tảng blockchain hàng hải sẽ số hóa chứng từ thương mại, ứng dụng hợp đồng thông minh và tự động hóa giao dịch.
