Hai “nút thắt” lớn của thị trường vốn cần sớm được tháo gỡ

Sáng 15-7, tại Hà Nội, Báo Tài chính - Đầu tư, Bộ Tài chính, phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đối tác tổ chức hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn”.

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế ước tính lên tới 38 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%.

Do đó, phần vốn còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn vốn quốc tế. Bộ Tài chính dự tính huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn 2 lần tổng lượng vốn huy động của giai đoạn 2020-2025. Điều này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc các kênh dẫn vốn, trong đó thị trường chứng khoán được xác định phải là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Theo bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital, Việt Nam có nhiều yếu tố nội tại hấp dẫn dòng vốn đầu tư toàn cầu như tăng trưởng GDP tích cực, dự báo lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết khả quan, môi trường kinh doanh được cải thiện và triển vọng nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, dòng vốn gián tiếp vẫn liên tục rút ròng.

Theo bà Đặng Nguyệt Minh, nguyên nhân cốt lõi đến từ 2 “nút thắt” lớn chưa được tháo gỡ.

Thứ nhất là cơ cấu trong “rổ hàng hóa” trên thị trường đang bị "lệch pha" và thiếu hụt về chất lượng. Thị trường chứng khoán Việt Nam đang thiếu các sản phẩm chất lượng cao mà các quỹ đầu tư dài hạn tìm kiếm. Cụ thể, cơ cấu vốn hóa đang nghiêng nhiều về nhóm tài chính và bất động sản, tăng từ 56% năm 2020 lên 68% vào năm 2026.

Trong khi đó, giai đoạn 2020-2026, tỷ trọng nhóm sản xuất giảm từ 21% xuống 15%, nhóm dịch vụ giảm từ 17% xuống 11%. Những lĩnh vực có tính dẫn dắt, đại diện cho tương lai như công nghệ cao, tiêu dùng quy mô lớn gần như vắng bóng. So với các thị trường trưởng thành như Đài Loan, Hàn Quốc, nơi công nghệ và chế tạo chiếm ưu thế, thị trường Việt Nam còn thiếu cả chiều rộng lẫn chiều sâu ngành nghề.

Thứ hai là nhu cầu vốn dài hạn trong nước còn bỏ trống. Một thị trường phát triển bền vững không thể chỉ trông chờ vốn ngoại, mà cần xây dựng lực lượng nhà đầu tư tổ chức nội địa như quỹ hưu trí, bảo hiểm nhân thọ, quỹ mở để làm điểm tựa cho dòng vốn dài hạn.

Hiện cấu trúc nhà đầu tư trong nước tại Việt Nam vẫn chủ yếu là cá nhân nhỏ lẻ, chiếm khoảng 85%-90% giá trị giao dịch. Điều này dễ dẫn đến "tâm lý đám đông", tạo ra các chu kỳ rung lắc mạnh cho thị trường. Trong khi đó, dòng tiền dài hạn từ các quỹ mở, quỹ hưu trí tự nguyện và bảo hiểm trong nước còn mỏng, khiến cầu vốn dài hạn nội địa gần như bị bỏ trống.

Về giải pháp, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, cho biết Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị định quy định việc chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP. Đây là cơ sở tạo hành lang pháp lý linh hoạt để các doanh nghiệp này huy động vốn trung, dài hạn, đồng thời mở ra thêm kênh đầu tư hạ tầng cho thị trường chứng khoán.

Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất cho rằng, để tái cấu trúc dòng vốn hiệu quả và đạt mục tiêu huy động vốn đề ra, thời gian tới cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp: tăng cung hàng hóa chất lượng, xây dựng cầu vốn dài hạn, tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và thể chế thị trường.