7 tồn tại cần tháo gỡ
TPHCM đang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học - công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia. Tính đến đầu tháng 7, thành phố hoàn thành 183/290 nhiệm vụ Trung ương giao; 8 nhiệm vụ đang thực hiện trong thời hạn, 99 nhiệm vụ là nhiệm vụ thường xuyên, không có nhiệm vụ quá hạn. Song song với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, thành phố cũng chuẩn bị các điều kiện để phát triển khu đô thị KH-CN, kinh tế dữ liệu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển tài sản trí tuệ và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo Sở KH-CN TPHCM, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn 7 nhóm vấn đề còn tồn tại, cần tháo gỡ. Cụ thể: nhiều lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ chuỗi khối (blockchain), dữ liệu, tài sản số hay mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh hơn khả năng hoàn thiện pháp luật; hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ các cơ sở công lập còn nhiều rào cản pháp lý; cơ chế huy động vốn đầu tư mạo hiểm, hợp tác công - tư và đầu tư cho hạ tầng AI, dữ liệu chưa thật sự thông thoáng; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn; hệ sinh thái ĐMST còn thiếu doanh nghiệp lớn dẫn dắt; cơ chế tài chính cho KH-CN và ĐMST chưa phù hợp với đặc thù rủi ro cao; môi trường thử nghiệm, ứng dụng công nghệ mới vẫn còn thiếu hành lang pháp lý thuận lợi, trong khi thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực còn phức tạp, làm giảm khả năng nắm bắt cơ hội từ các xu hướng công nghệ mới.
Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM Võ Minh Thành cho biết, sở đang phối hợp các sở, ngành liên quan đề xuất 18 cơ chế, chính sách đột phá trong lĩnh vực KH-CN, trọng tâm là huy động đa dạng nguồn lực xã hội; triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox); thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu; thu hút chuyên gia, nhà khoa học; phát triển hạ tầng KH-CN, cơ sở dữ liệu dùng chung và ứng dụng AI trong quản trị đô thị.
Nhân lực và thương mại hóa là khâu quyết định
Theo các chuyên gia, cơ chế, chính sách đặc thù chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng năng lực nghiên cứu, nguồn nhân lực và thị trường công nghệ. TS Trịnh Xuân Thắng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Triển khai Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP Labs), cho rằng các tổ chức KH-CN cần sớm chuyển đổi từ mô hình nghiên cứu truyền thống sang mô hình vừa làm chủ công nghệ, vừa tạo sản phẩm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Trong đó, CĐS và chuyển đổi xanh là 2 định hướng có mối liên hệ chặt chẽ, tạo nền tảng cho quá trình phát triển hiện đại và bền vững. CĐS thúc đẩy việc ứng dụng dữ liệu lớn, AI, internet vạn vật, tự động hóa và quản trị thông minh; trong khi chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu phát triển vật liệu mới, năng lượng sạch, công nghệ tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn. Sự kết hợp giữa 2 quá trình này tạo nên “chuyển đổi kép”, mở ra nhu cầu lớn về nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ chiến lược.
“Đối với SHTP Labs, đơn vị sẽ tập trung phát triển các lĩnh vực bán dẫn, MEMS, cảm biến thông minh, AIoT, vật liệu nano, công nghệ sinh học, năng lượng mới và cơ khí chính xác - tự động hóa. Đây đều là những lĩnh vực gắn với CĐS, chuyển đổi xanh và phát triển công nghệ chiến lược của thành phố”, TS Trịnh Xuân Thắng nhấn mạnh.
TS Trần Minh Ngọc, Học viện Chính trị Công an Nhân dân, gợi mở, để KH-CN thực sự trở thành động lực của TPHCM, cần “cởi trói” bằng các cơ chế vượt khung. Điều này bao gồm tự chủ toàn diện, khoán chi hiệu quả và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, từ đó giúp tạo ra sản phẩm thực tiễn và tài sản trí tuệ. Còn theo TS Nguyễn Hải An, Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học TPHCM (HCMBiotech), cùng với việc đầu tư hạ tầng nghiên cứu, thành phố cần có cơ chế đặc thù về thuế, tín dụng, thủ tục hành chính và sandbox để thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, mở rộng hợp tác quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và thu hút chuyên gia nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu.
Để đón đầu 18 cơ chế, chính sách đột phá về KH-CN của thành phố, TS Chung Thị Vân Anh, Giám đốc Trung tâm Trải nghiệm Sinh viên - Quan hệ Doanh nghiệp, Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu lưu ý, TPHCM cần tháo gỡ sự lệch pha trong mối quan hệ giữa con người, công nghệ và thể chế - 3 yếu tố cốt lõi trong CĐS. Các giải pháp phát triển nguồn nhân lực cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển nhân lực số của thành phố, hướng tới hình thành lực lượng lao động có khả năng làm chủ công nghệ, thích ứng nhanh với môi trường số và tham gia hiệu quả vào hệ sinh thái ĐMST. Đây cũng là điều kiện quan trọng để TPHCM hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm công nghệ và ĐMST hàng đầu khu vực.
