Các ý kiến đều đồng tình phải ban hành nghị quyết này để thực hiện giải quyết những tranh chấp về đầu tư quốc tế; tập trung làm rõ phạm vi điều chỉnh, cơ chế phối hợp liên ngành, trách nhiệm của các chủ thể và yêu cầu chuyển từ tư duy phòng thủ sang chủ động ứng phó. Qua đó, bảo vệ hiệu quả lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.
Bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đại biểu (ĐB) Dương Khắc Mai (tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, các quy định về cơ chế phối hợp giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế cần được cụ thể hóa hơn. Cần xác định rõ cơ quan đầu mối chủ trì trong tham mưu chính sách, trong đó có thể giao Bộ Tư pháp giữ vai trò trung tâm điều phối nhằm bảo đảm tính thống nhất. Đồng thời, cần quy định rõ quy trình phối hợp liên ngành, đặc biệt trong quá trình đàm phán, ký kết các cam kết quốc tế và xử lý tình huống phát sinh.
ĐB Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TPHCM) đề nghị bổ sung vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài tham gia cùng với cơ quan chủ trì giải quyết các phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa.
ĐB Nguyễn Minh Đức (TPHCM) cho rằng, thời gian qua, Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA) với cơ chế bảo hộ đầu tư rất nghiêm ngặt, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư dễ dàng khởi kiện hơn. Chúng ta cũng luôn có những thay đổi về chính sách, quy hoạch để phù hợp với sự phát triển kinh tế của đất nước trong thời gian tới. Nếu có nội dung mà nhà đầu tư cho rằng ảnh hưởng đến quyền lợi, họ sẵn sàng khởi kiện.
Bên cạnh đó, ý thức pháp lý của các nhà đầu tư nước ngoài ngày càng chuyên nghiệp để bảo vệ quyền lợi của họ. Do đó, ĐB băn khoăn: việc xác định ai là cơ quan chủ trì và ai là cơ quan phối hợp giải quyết tranh chấp quốc tế của dự thảo nghị quyết chưa rõ.
Theo ĐB Nguyễn Minh Đức, việc xác định cơ quan chủ trì nên dựa vào nguyên tắc là ai gây ra tranh chấp, người đó phải chịu trách nhiệm. Tương lai hoàn toàn có thể có những vụ kiện gây thiệt hại rất lớn cho đất nước. Do đó, nên quy định trong nghị quyết, giao cho Bộ Tư pháp là cơ quan đại diện pháp lý duy nhất của Chính phủ trước cơ quan trọng tài quốc tế.
Bộ Tư pháp sẽ chủ trì việc thuê luật sư, xây dựng chiến lược đối tụng và quản lý quy trình thủ tục. Đối với các bộ, ngành hoặc UBND các cấp tỉnh thì chủ trì về mặt nội dung. Đây là đơn vị ban hành quyết định hành chính dẫn đến những khiếu nại (như thu hồi giấy phép, thay đổi chính sách ưu đãi….), phải chủ trì việc giải trình, cung cấp chứng cứ và chịu trách nhiệm chính về kinh phí bồi thường nếu có.
Bên cạnh đó, cần quy định rõ danh mục các cơ quan phối hợp bắt buộc theo từng nhóm chức năng. Ví dụ, Bộ Tài chính là cơ quan sẽ cung cấp hồ sơ về đăng ký đầu tư, giải thích các cam kết trong các hiệp định đầu tư và đánh giá tác động tới môi trường đầu tư chung… Quy định như vậy, trách nhiệm pháp lý sẽ rất rõ ràng giữa chủ thể với cơ quan phối hợp. Đồng thời điều này sẽ đảm bảo tính thống nhất, tránh việc mỗi tỉnh, mỗi bộ tự thuê luật sư riêng, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong quan điểm pháp lý của Chính phủ khi giải quyết tranh chấp quốc tế.
Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề ĐB Quốc hội nêu, thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc xây dựng cơ chế phối hợp nhằm chuyển đổi căn bản từ tư duy phòng thủ, đối phó sang chủ động phòng ngừa và xử lý hiệu quả các tranh chấp đầu tư quốc tế. Qua đó, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và thu hút đầu tư chất lượng cao.
