Tầm quan trọng của toán học
Hội thảo quy tụ nhiều học giả uy tín trong và ngoài nước, tiêu biểu như GS Vũ Hà Văn (Đại học Hồng Kông, Giám đốc VinIF), GS Nguyễn Hoài Minh (Đại học Sorbonne, Pháp), GS Nguyễn Minh Tân (Đại học Quốc gia Singapore), GS-TS Đặng Đức Trọng và PGS-TS Trần Minh Triết (Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐHQG TPHCM). Các tham luận tập trung làm rõ vai trò trung tâm của toán học trong sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn và các công nghệ tiên tiến, qua đó khẳng định toán học không chỉ là môn học nền tảng mà đã trở thành “ngôn ngữ thiết kế của công nghệ” và “hạ tầng tri thức của đổi mới sáng tạo”.
Trong bối cảnh khoa học - công nghệ đang phát triển với tốc độ chưa từng có, trở thành động lực cốt lõi của nền kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, cuối năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, tập trung phát triển sáu sản phẩm công nghệ chiến lược gồm mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt, AI camera xử lý tại biên, robot di động tự hành, hệ thống thiết bị mạng di động 5G, hạ tầng blockchain và các ứng dụng liên quan, cùng thiết bị bay không người lái (UAV). Điểm chung của các lĩnh vực này chính là nền tảng toán học. Ngoài ra, còn nhiều ngành công nghệ mũi nhọn khác như bán dẫn, y - sinh học, vật liệu và năng lượng mới cũng đòi hỏi sự tham gia của toán học.
Phát biểu tại hội thảo, GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐHQG TPHCM cho rằng, mặc dù ĐHQG TPHCM có nhiều học sinh giỏi toán và đội ngũ nhà toán học chất lượng cao, song việc kết nối toán học với các lĩnh vực công nghệ và ứng dụng thực tiễn trong chương trình đào tạo vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, xu hướng quốc tế cho thấy chương trình toán học hiện đại đang chuyển mạnh theo hướng tăng cường tư duy mô hình hoá, tư duy tính toán, tăng tính liên ngành và tăng khả năng chuyển giao kiến thức sang các bối cảnh thực tiễn để giải quyết các vấn đề của đời sống.
Đổi mới, thiết kế lại chương trình toán học
Với tham luận “Dạy toán trong kỷ nguyên công nghệ”, Giáo sư Vũ Hà Văn, Khoa Toán Đại học Hồng Kông - Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn, Trường ĐH VinUni, cho rằng toán học là nền tảng của nhiều ngành khoa học và công nghệ. Toán học kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, là yếu then chốt để Việt Nam bắt kịp xu thế toàn cầu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. GS dẫn chứng thêm, thuật toán nén bộ nhớ đột phá dành cho trí tuệ nhân tạo, được Google Research công bố vào cuối tháng 3 năm 2026 đã cho thấy công nghệ này được coi là lời giải cho bài toán "khát chip" và hạ tầng phần cứng đang ngày càng đắt đỏ hiện nay. Nhờ công nghệ này, các máy tính hoặc trung tâm dữ liệu có cấu hình vừa phải vẫn có thể chạy được những mô hình AI khổng lồ mà trước đây chỉ những siêu máy tính mới gánh nổi. Trở lại thực tế dạy và học toán trong đại học hiện nay, GS cho rằng đa phần vẫn học để qua, đối phó là chính. Ngay cả trong các trường đại học ở Mỹ, phần lớn sinh viên vẫn học toán với tư duy này. Ngay như tại Trường ĐH VinUni, ứng viên trúng tuyển có điểm tốt nghiệp toán rất cao nhưng vẫn phải đào tạo lại về toán. Điều này cho thấy, giáo trình không cập nhật, các giáo trình toán phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp của 30-50 năm trước, đến nay đã không còn cập nhật với nhu cầu thực tế công nghiệp, công nghệ của xã hội. Do đó, trong kỷ nguyên số, sự phát triển của AI, Data Science, học máy dựa trên nền tảng một số nên ngành toán cần phải đổi mới cách dạy và học toán đang trở thành bài toán tầm quốc gia.
Cùng quan điểm, GS Nguyễn Hoài Minh, Đại học Sorbonne (Pháp) cho rằng, AI đóng một vai trò quan trọng trong toàn bộ xã hội đặc biệt trong việc cung cấp giải pháp. Với cộng đồng toán học, AI giúp việc nghiên cứu dễ dàng và hiệu quả hơn, việc giảng dạy thuận lợi hơn. Với cộng đồng sinh viên, người đi học nhờ AI sẽ nhận được câu trả lời dễ dàng, có thể cung cấp các bài giảng súc tích, cá biệt hoá. Từ đó, chương trình toán học cần thay đổi theo hướng tăng cường các môn xác suất và thống kê, đại số tuyến tính được dạy bài bản hơn, đưa giải tích số vào sớm hơn và dưới dạng đơn giản hơn, đề cao tối ưu hoá, giới thiệu lý thuyết đồ thị, loại bỏ các môn ít liên thông. Từ đó, quá trình giảng dạy, đánh giá cũng thay đổi theo. Chương trình toán nên được đổi mới theo nhu cầu xã hội, tận dụng và phát huy được sự phát triển của công nghệ.
Theo Giám đốc ĐHQG TPHCM, chiến lược phát triển toán học cũng như nâng cao xếp hạng đại học của hệ thống ĐHQG TPHCM phải được định hình theo hướng xây dựng một hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu toán học mang tính liên thông và tích hợp cao, từ bậc phổ thông, đại học đến sau đại học. Trong hệ sinh thái này, chắc chắn vai trò của Trường Phổ thông Năng khiếu đóng vai trò là mắt xích khởi đầu quan trọng trong việc phát hiện, bồi dưỡng và định hướng tài năng cho đất nước, các cơ sở giáo dục phổ thông và đại học phải mạnh dạn thiết kế lại toàn bộ chương trình dạy, học toán của người học để phù hợp với yêu cầu của xã hội, việc này cần phải làm nhanh, quyết liệt để không lỡ nhịp với yêu cầu phát triển của quốc gia. Việc hình thành các nhóm nghiên cứu – giảng dạy liên cấp, các học phần tích hợp giữa phổ thông và đại học, các chương trình liên ngành, liên trường, cùng với các chương trình trải nghiệm nghiên cứu sớm cho học sinh sẽ là những giải pháp khả thi để thúc đẩy quá trình liên thông này.
Hội thảo “Dạy và học toán trong kỷ nguyên công nghệ” được kỳ vọng sẽ tạo ra các đề xuất cụ thể, mang tính hành động, góp phần đổi mới giáo dục toán học tại Việt Nam; đồng thời thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực toán học chất lượng cao, phục vụ cho các ngành công nghệ chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.
