AI có thể dễ dàng tạo ra một giai điệu mang âm hưởng ngũ cung, hay mô phỏng một đoạn vọng cổ nghe “na ná” nghệ sĩ thật. Nhưng để tái hiện được cái nhấn nhá trong câu ca, cái rung dây vừa đủ của cây đờn kìm, hay thần thái “tri âm tri kỷ” trong cuộc hòa đờn tài tử thì công nghệ vẫn chưa thể chạm tới.
Tuy nhiên, không phải ngẫu nhiên mà xuất hiện nỗi lo AI sẽ can thiệp nhiều hơn vào việc sáng tác, biểu diễn đờn ca tài tử. Một trong những nguyên nhân chính là hiện số lượng nghệ nhân đờn ca tài tử đang ngày càng giảm bớt vì nhiều lý do. Khoảng trống thiếu hụt ấy rất dễ bị công nghệ lấp đầy. Đáng lo hơn là lực lượng kế thừa chưa đủ mạnh. Việc đưa đờn ca tài tử vào trường học hiện mới dừng ở mức giới thiệu.
Thời lượng học khoảng 35-45 phút/tuần khó giúp học sinh hiểu sâu hay hình thành tình yêu với loại hình nghệ thuật này. Trong khi đó, nhiều “lò” dạy hoặc câu lạc bộ hoạt động tự phát, thiếu giáo trình chuẩn hóa, dẫn tới tình trạng người học biết ca nhưng chưa nắm vững căn cơ bài bản tài tử.
Trong bối cảnh đó, việc Sở VH-TT TPHCM lấy ý kiến dự thảo “Đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035” là bước đi cần thiết. Đề án không chỉ hướng đến việc hỗ trợ nghệ nhân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, mà còn tạo thêm không gian sinh hoạt cho các câu lạc bộ, mở rộng hoạt động truyền dạy trong trường học, phát triển các chương trình trải nghiệm, tour du lịch văn hóa và sản phẩm truyền thông số…
Khi nghệ nhân còn được trân trọng, người trẻ còn muốn học, còn có môi trường để thực hành và sáng tạo, đờn ca tài tử mới thực sự sống trong cộng đồng. Đây cũng là cách để loại hình nghệ thuật đặc sắc của Nam bộ tiếp tục khẳng định sức sống trước những đổi thay của thời đại công nghệ.
