Bác ngỏ ý nhờ chị giới thiệu một số tiểu thuyết nổi tiếng mới ra mắt gần đây để tìm đọc. Thế nhưng, đáp lại sự háo hức của bác, chị thủ thư lại khá dửng dưng. Với thái độ lạnh nhạt, chị chỉ về phía những kệ sách văn học nước ngoài và bảo bác tự tìm. Độc giả lớn tuổi thoáng ngỡ ngàng và hụt hẫng.
Cùng lúc đó, tôi đến gặp chị thủ thư để hỏi mượn phần 2 của một cuốn sách đang đọc. Nhìn lướt qua tên cuốn sách, chị thủ thư nói vắn tắt: “Đi thẳng tới dãy thứ hai rồi tìm ở kệ ngay bên tay trái”. Không hề rời vị trí, chị tiếp tục quay lại màn hình máy tính. Đi theo hướng dẫn, tôi kiên trì tìm kiếm thêm 15 phút rồi đành bỏ cuộc mà vẫn không nhận được thêm sự trợ giúp nào.
Những trải nghiệm ấy khiến tôi nhớ tới câu nói của học giả người Mỹ James I. Wyer (nguyên lãnh đạo Hiệp hội Thư viện Mỹ): “Người cán bộ thư viện chính là linh hồn của thư viện”. Ở bất kỳ mô hình thư viện nào, dù là truyền thống hay hiện đại thì tài liệu có được khai thác hiệu quả hay không, phụ thuộc rất lớn vào vai trò của nhân viên thủ thư.
Thủ thư không đơn thuần là người thực hiện thao tác cho mượn - trả sách theo quy trình, mà còn là hướng dẫn viên ở nơi vốn được coi là “ngôi đền của văn hóa”. Một thủ thư không chỉ cần nắm được danh mục sách, mà còn phải hiểu nội dung, xu hướng đọc, có khả năng gợi ý, định hướng, thậm chí truyền cảm hứng cho bạn đọc.
Do đó, bên cạnh sự phong phú về tài liệu cũng như mô hình tổ chức, thì nghiệp vụ và thái độ phục vụ của thủ thư là yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân độc giả. Chắc hẳn không ai muốn quay lại một thư viện mà thái độ người phục vụ thiếu “linh hồn”.
Để tiếp tục phát triển văn hóa đọc, mới đây, TPHCM đã đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái đọc toàn diện giai đoạn 2026-2030 với nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm, từ kiện toàn mạng lưới điểm đọc, đẩy mạnh số hóa, đến khuyến đọc trong thanh thiếu nhi…
Tuy nhiên, những định hướng ấy sẽ khó phát huy hiệu quả nếu yếu tố con người không được chú trọng. Nên chăng, cần xây dựng chuẩn kỹ năng giao tiếp, khảo sát thái độ phục vụ của nhân viên thư viện, xây dựng mô hình tư vấn đọc để thủ thư phát huy vai trò đồng hành.
