Đề cập đến hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, đồng bộ, và tổ chức không gian đô thị xanh, đổi mới sáng tạo và đáng sống giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đại diện Liên danh Tư vấn cho biết, việc hợp nhất Đà Nẵng – Quảng Nam tạo ra những thay đổi căn bản về phạm vi, cấu trúc và vai trò đô thị.
Sau sáp nhập, diện tích thành phố tăng gấp 10 lần, đạt khoảng 11.000km², song tỷ lệ đất xây dựng đô thị chỉ còn khoảng 8%; tỷ lệ đô thị hóa giảm từ gần 88% xuống hơn 50%. Không gian đô thị hiện nay chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị lõi, với cấu trúc phát triển nghiêng mạnh về phía Đông, hình thành ba cụm đô thị lớn gồm Đà Nẵng hiện hữu, Điện Bàn – Hội An và Tam Kỳ, trong khi khu vực miền núi phía Tây còn nhiều khó khăn.
Theo Liên danh tư vấn, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để tái cấu trúc mô hình phát triển. Với lợi thế đô thị ven biển, tiềm năng kinh tế biển, vị trí liên vùng – quốc tế chiến lược và hệ sinh thái đa dạng, Đà Nẵng có điều kiện hình thành đô thị trung tâm ven biển của miền Trung, phát triển theo mô hình đa trung tâm, lan tỏa động lực từ Đông sang Tây.
Tầm nhìn đặt ra là xây dựng Đà Nẵng trở thành đô thị sinh thái, hiện đại, giàu bản sắc; trung tâm kinh tế – xã hội lớn của cả nước và khu vực Đông Nam Á. Không gian đô thị được tổ chức theo chuỗi đô thị đa trung tâm, với đô thị Đà Nẵng hiện hữu là hạt nhân hành chính – kinh tế – đổi mới sáng tạo, gắn với chuỗi đô thị ven biển Bắc – Nam và các hành lang phát triển Đông – Tây. Hạ tầng giao thông đa phương thức được xác định là khung kết nối then chốt bảo đảm phát triển đồng bộ, bền vững.
TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng, giao thông và logistics là nền tảng then chốt để mở rộng không gian phát triển và hình thành mô hình đô thị đa trung tâm của thành phố. Đà Nẵng có lợi thế rõ nét về vị trí địa chiến lược và hạ tầng giao thông đa phương thức gồm cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt và giao thông đô thị.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, việc khai thác hiệu quả các lợi thế này có ý nghĩa quyết định đối với định hướng phát triển lâu dài. Giao thông và logistics cần giúp chuyển đổi mô hình phát triển từ đơn cực sang đa cực, đa trung tâm, tăng cường liên kết giữa các khu vực đô thị hiện hữu với các cực phát triển mới, đồng thời rút ngắn thời gian di chuyển trong toàn không gian đô thị mở rộng.
TS Đặng Việt Dũng nhấn mạnh, giao thông là khung sườn phát triển đô thị và hành lang kinh tế của thành phố. Vì vậy, ông đề xuất nghiên cứu xây dựng các tuyến vành đai cấp cao tốc để kết nối đồng bộ các trục dọc – ngang, liên thông các trung tâm và các “cực” phát triển. Bên cạnh đó, cần mở rộng mạng lưới giao thông đô thị, phát triển giao thông công cộng, trong đó các tuyến đường sắt đô thị cần được điều chỉnh để tăng khả năng kết nối khu vực phía Nam và phía Tây.
PGS-TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) nhìn nhận, tổ chức không gian ven sông, ven biển theo hướng xanh, thích ứng và bền vững cần được xác định là trục chiến lược cho phát triển đô thị trong tương lai.
Quy hoạch là định hình cho tương lai nhưng cần học từ quá khứ. Lịch sử phát triển của Đà Nẵng và Hội An cho thấy các đô thị hình thành và hưng thịnh nhờ điều kiện tự nhiên, đặc biệt là hệ thống sông và không gian ven biển. Xu hướng quy hoạch đô thị trên thế giới hiện nay cũng đang quay trở lại với việc phục hồi sông ngòi, sống hài hòa với thiên nhiên, coi “xanh” là sự kết hợp giữa không gian cây xanh và mặt nước.
Trong bối cảnh mới, Đà Nẵng cần lựa chọn mô hình phát triển không chỉ dựa trên mở rộng không gian, mà trên nền tảng sinh thái, tri thức và đổi mới sáng tạo. Không gian ven sông, ven biển cần được xem là trục sinh thái – kinh tế – văn hóa cốt lõi, thay vì khai thác quỹ đất ngắn hạn.
Theo TS Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, việc tích hợp mục tiêu môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu cần được coi là trục xuyên suốt trong tổ chức không gian đô thị. Ông đề xuất xác định lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn là “cực trọng tâm” cho phát triển bền vững, gắn với an ninh nguồn nước, hành lang thoát lũ và không gian sinh thái đầu nguồn; đồng thời hình thành hành lang xanh phía Tây gắn với bảo tồn rừng và hành lang xanh ven biển phía Đông nhằm giảm thiểu rủi ro nước biển dâng.
