* Câu tục ngữ “ Già kén kẹn hom” tôi hiểu nghĩa bóng, nhưng tôi không thể hiểu nghĩa đen là gì? Tại sao lại kén và hom? Trần Trung Tín (Nguyễn Trãi, Q5)
- Ai cũng biết câu tục ngữ này có ý nhắc nhở các chàng trai cô gái đến tuổi dựng vợ gả chồng mà kén chọn kỹ lưỡng quá để lâu mất cơ hội thành ra lỡ làng. Còn nghĩa đen là xuất phát từ cách nói dân gian trong nghề tằm tang: Trong nghề tằm tơ có công đoạn là dùng né cho tằm làm kén. Người ta đan những thanh tre nứa thành phên có chân đứng tựa như tấm liếp, nhưng đan thưa tạo ra những ô trống hình vuông để cài rơm vào cho tằm làm kén. Đó là cái né. Người ta vẫn nói làm nghề tằm tơ sẵn nong sẵn né là thế.
Còn những thanh tre thanh nứa dùng để đan né được gọi là hom. Tằm chín được thả lên né để tự ý chọn nơi nhả tơ kết kén. Nếu kén trên né mà to, mật độ dày quá (già kén) thì sẽ kẹt chặt vào hom, khó gỡ ra (kẹn hom). Cũng có cách giải thích khác: Khi tằm chín nhả tơ thành kén, con tằm hóa thành nhộng nằm trong kén tơ. Nếu để kén lâu ngày thì nhộng hóa thành con ngài cắn thủng kén bay ra, đẻ trứng. Loại kén “ già” thì tơ kéo không ra được (tơ bị kẹn)...
BÍCH CHÂU
