Hướng đến phát triển bền vững ngành thủy sản

Tái cơ cấu khai thác kinh tế biển

Sau nhiều thập niên phát triển “nóng” (đặc biệt là nghề giã cào), nguồn lợi hải sản tại TPHCM đã suy giảm rõ rệt, kéo theo đời sống nhiều ngư dân gặp khó khăn. Trước thực tế đó, một số ngư dân chủ động tìm hướng đi mới nhằm tiếp tục bám biển theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

Chuyển đổi nghề đánh bắt là bước đi khá tốn kém nhưng phải làm. Ông Nguyễn Đình Ngọc (phường Vũng Tàu) quyết định bán tàu giã cào, đầu tư hơn 6 tỷ đồng đóng tàu mới, chuyển sang hành nghề lưới rê. Dù chi phí ban đầu lớn nhưng hiệu quả kinh tế mang lại rõ rệt, chi phí mỗi chuyến biển giảm một nửa, lợi nhuận tăng gấp 3-4 lần. Ông Ngọc chia sẻ: “Sự thay đổi này không chỉ vì kinh tế mà còn vì trách nhiệm với biển. Nếu tiếp tục khai thác tận diệt thì sau này con cháu sẽ không còn gì để bám biển”.

Ở lĩnh vực gián tiếp, mô hình tổ làm chả mực Thu Trâm tại xã Long Hải do ông Nguyễn Văn Nhỏ vận động thành lập đã cho thấy đây là hướng đi phù hợp. Sau hơn 30 năm gắn bó với nghề giã cào, ông Nhỏ chuyển sang tổ chức sản xuất, với 20 thành viên là thân nhân ngư dân trong ấp Phước Hiệp.

Các thành viên đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm vừa đảm bảo chất lượng, vừa bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và có nét đặc trưng riêng. Nhờ sử dụng nguyên liệu tươi khi tàu vừa cập bến nên sản phẩm có lợi thế cạnh tranh. Hiện nay, mỗi tuần tổ sản xuất khoảng 1 tấn thành phẩm, tạo việc làm ổn định với thu nhập mỗi tháng khoảng 8 triệu đồng/người.

Những câu chuyện trên là nỗ lực của ngư dân trong việc tìm hướng đi mới. Cơ cấu nghề khai thác từng bước được điều chỉnh theo hướng giảm áp lực ven bờ, tăng cường khai thác xa bờ. Chính vì vậy, số tàu cá cũng giảm dần: hiện nay TPHCM có 4.445 tàu cá (giảm hơn 2.000 tàu so với năm 2021), trong đó 2.217 tàu hoạt động vùng khơi.

TPHCM đang đẩy mạnh tái cơ cấu khai thác thủy sản theo hướng giảm số lượng, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng; chuyển từ khai thác tự phát sang khai thác có trách nhiệm, gắn với bảo vệ và tái tạo nguồn lợi. TPHCM xác định: chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là nhiệm vụ then chốt.

Chung tay tái tạo hệ sinh thái biển

Theo Đề án chuyển đổi nghề khai thác thủy sản giai đoạn 2025-2030 của TPHCM, trong giai đoạn 2025-2027 sẽ tập trung chuyển đổi các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; giai đoạn 2027-2030 tiếp tục mở rộng đối với các tàu có nhu cầu.

Cụ thể, 100% tàu lưới kéo ven bờ sẽ chuyển sang nghề câu; 50% tàu vùng lộng chuyển sang lưới rê; 20% tàu vùng khơi chuyển sang các nghề như lưới rê, câu, nghề chụp, lồng bẫy… Thành phố khuyến khích ngư dân chuyển sang nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá hoặc các ngành nghề khác nhằm giảm áp lực khai thác tự nhiên.

Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu có 4.802 tàu cá hoạt động vùng khơi và vùng lộng, sản lượng khai thác khoảng 374.000 tấn/năm, nhưng chuỗi khai thác, nuôi trồng, hậu cần và chế biến hiện vẫn phát triển phân tán; các cảng cá, khu neo đậu và dịch vụ hậu cần nghề cá phần lớn quy mô nhỏ lẻ, thiếu kết nối hạ tầng.

Lãnh đạo phường Vũng Tàu cho biết, một số mô hình sẽ được triển khai thí điểm tại phường Vũng Tàu và xã Long Hải trong giai đoạn 2025-2026 để tạo cơ sở nhân rộng. Song song đó, TPHCM tiếp tục duy trì các hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi biển.

Bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM, cho rằng, để phát triển bền vững ngành thủy sản cần sự chung tay của chính quyền và người dân trong khai thác hợp lý, tuân thủ quy định, kiên quyết không sử dụng các phương thức tận diệt.

TPHCM sẽ tiếp tục tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác, gắn chuyển đổi nghề với bảo vệ nguồn lợi, hướng tới phát triển ngành thủy sản theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. “Việc bảo vệ các loài thủy sản nguy cấp, quý hiếm không chỉ góp phần duy trì đa dạng sinh học mà còn đảm bảo sinh kế lâu dài cho ngư dân”, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM nhấn mạnh.