Gây ấn tượng mạnh
Theo thông tin từ Hãng thông tấn ASKANews (Italy), Venice Art Biennale lần thứ 61 (khai mạc ngày 9-5 tại Italy) ghi nhận lần đầu tiên Việt Nam có gian Triển lãm quốc gia, với chủ đề Vietnam: Art in Global Flow, đặt tại Ca’ Faccanon, một công trình kiến trúc lịch sử nằm ở trung tâm Venice.
Venice Art Biennale là một trong những sự kiện nghệ thuật đương đại lớn nhất thế giới hiện nay. Chính vì thế, sự hiện diện của Việt Nam thông qua gian Triển lãm quốc gia mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi chuyên môn. Đó là sự khẳng định về bản sắc, về khả năng tham gia các diễn ngôn nghệ thuật toàn cầu bằng chính nội lực văn hóa dân tộc.
Điểm nhấn của gian triển lãm Việt Nam sẽ là bộ tác phẩm sắp đặt Tằm (Baco da seta) của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu. Theo đánh giá từ báo chí Italy, Tằm gây ấn tượng bởi cách tiếp cận giàu tính suy tư: kiến tạo một không gian nghệ thuật đa tầng, nơi các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng và đời sống thường nhật của người Việt được tái hiện thông qua ngôn ngữ đương đại. Nhà phê bình nghệ thuật Vittorio Sgarbi, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa Italy, nhận định: Tằm tạo nên một không gian vừa mang hơi thở đời sống, vừa thấm đẫm màu sắc huyền thoại và tín ngưỡng dân gian.
Đặc biệt, việc đặt tác phẩm trên nền đất, thay vì trưng bày theo lối “tôn thờ”, được xem là một lựa chọn mang tính biểu tượng, đưa nghệ thuật trở về với cội nguồn của sự sống và văn hóa. Cách tổ chức không gian với các lớp trải nghiệm, từ tượng thần, trận đồ bát quái đến hình tượng ngôi nhà và bức sơn mài khổ lớn, tạo nên một hành trình thị giác và tư duy. Ở đó, “Nhà” được đặt ở vị trí trung tâm, như một biểu tượng của cấu trúc gia đình - làng - nước, phản ánh nền tảng xã hội bền vững của người Việt.
Rộng mở không gian sáng tạo
Không dừng lại ở giá trị tạo hình, Tằm còn được đánh giá cao ở chiều sâu ý niệm. Hình tượng con tằm, với vòng đời từ sinh ra, nhả tơ, hóa kén đến hóa bướm, được nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu sử dụng như một ẩn dụ về vòng tuần hoàn của đời sống và văn hóa.
Đáng chú ý, nghệ sĩ không chỉ dừng ở biểu tượng, mà trực tiếp đưa yếu tố “sống” vào tác phẩm thông qua việc nuôi tằm trên các cấu trúc sắp đặt. Điều này biến tác phẩm thành một thực thể động, nơi nghệ thuật không còn là đối tượng tĩnh, mà trở thành một quá trình vận hành, phản ánh chính dòng chảy của sự sống.
Việc sử dụng các chất liệu truyền thống như gỗ mít, tơ tằm, sơn mài, vàng lá, vỏ trứng… tạo nên một hệ quy chiếu văn hóa rõ nét. Kỹ thuật hom đất, cùng triết lý ngũ hành, được vận dụng như những “mã văn hóa”, giúp tác phẩm vừa mang tính bản địa, vừa có khả năng đối thoại với các vấn đề toàn cầu.
Theo giới chuyên môn Italy, chính cách tiếp cận này đã giúp Tằm vượt ra khỏi khuôn khổ của một tác phẩm mang tính trình diễn, để trở thành một đề xuất về cách nhìn nhận thế giới: thay vì đặt trọng tâm vào xung đột, tác phẩm hướng đến sự cân bằng, tương hỗ và khả năng chung sống.
Nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu cho biết, việc tham dự Venice Biennale giống như một “kỳ thi lớn”, nơi anh kiểm chứng toàn bộ quá trình sáng tạo kéo dài gần một thập niên. Tuy nhiên, ý nghĩa lớn hơn không nằm ở thành tựu cá nhân, mà ở khả năng mở ra tiền lệ cho các nghệ sĩ Việt Nam trong tương lai tiếp cận những không gian nghệ thuật quốc tế một cách bài bản và bền vững.
Từ Venice, có thể kỳ vọng rằng mỹ thuật Việt Nam sẽ tiếp tục mở rộng không gian hiện diện, không chỉ bằng sự mới mẻ, mà bằng chính chiều sâu văn hóa là nền tảng cốt lõi để tạo nên sức hấp dẫn bền vững trong dòng chảy nghệ thuật toàn cầu.
