Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm: Tìm thấy vẻ đẹp Minh triết đất đai

Tập thơ Minh triết đất đai của nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm vừa được trao giải thưởng Hội Nhà văn TPHCM năm 2015. Đây là tác phẩm đúc kết trải nghiệm gần cả đời của một nhà thơ xuất thân từ nhà giáo giàu tâm huyết với thi ca và cũng lần đầu ông được tôn vinh qua giải thưởng có uy tín.

Nghiêm cẩn và đắm say

Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm sinh năm 1940 tại Hà Nội. Ông từng nhiều năm đi dạy học rồi chuyển sang làm báo. Minh triết đất đai là tập thơ thứ 9 của ông sau những tập thơ từng được chú ý như: Thương nhớ tài hoa, Người thám hiểm thời gian, Văn đàn bi tráng, Hoài nghi và tin cậy, Sương Hồ Tây - Mây Tháp Bút… Ông còn viết bút ký, nghiên cứu, biên khảo và gần đây chuyển sang viết tiểu thuyết với tác phẩm Bắc cung hoàng hậu  và lọt vào vòng chung khảo Cuộc thi tiểu thuyết 2011 - 2014 của Hội Nhà văn Việt Nam.

Tin vui đến vào đầu xuân, nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm không giấu niềm phấn khởi khi cho biết: “Giải thưởng thơ của Hội Nhà văn TPHCM đối với tôi là một điểm sáng trong cuộc đời cầm bút và là món quà đầy ý nghĩa dịp xuân này. Nhận giải thưởng quý giá này khi đã ngoài tuổi thất thập, tôi như thấy tâm hồn mình trẻ lại, tràn đầy hứng khởi trên chặng đường lao động sáng tạo mới”.

Nguyễn Vũ Tiềm là cây bút chuyên nghiệp, có ý thức trách nhiệm cao về nghề, lao động sáng tạo không ngừng nghỉ. Và ông luôn biết dung hòa giữa chất nhà giáo thanh đạm, nghiêm cẩn với sự mê đắm, tưởng tượng của người làm thơ. Ông nói: “Chất thanh cao trong sáng của ngành giáo dục giúp tôi nhiều trong rèn luyện nhân cách sống và nghiêm cẩn trong trang viết. Tuy nhiên, nhà văn - nhất là làm thơ lại cần chất bay bổng đắm say, chứ nếu quy củ thì thơ khó hay, dễ thành công thức giáo điều, nhạt nhẽo. Cho nên tôi luôn phải sắm hai vai: con người nghiêm cẩn và con người đắm say mơ mộng”.

Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm nhớ lại thời điểm bước sang thế kỷ 21 với sự cố Y2K mà thế giới phải chi hàng ngàn tỷ đôla Mỹ để khắc phục. Sau sự cố đó, ông tự xem lại tất cả sáng tác của mình, nhận thấy hầu hết chỉ là những bài viết xuôi chiều, mô phạm và nhạt nhẽo nên đã đem đốt hết. Ông tìm đọc lại sách triết học, đọc các loại lý luận về khoa học xã hội, về văn chương thế giới và thấy cần phải thay đổi từ cơ bản về tư duy, thi pháp. Sau đó, tập thơ Hoài nghi và tin cậy đã được xuất bản năm 2004 với lời đề từ đầy nghịch lý: Mong bạn hoài nghi tôi/ Cho tôi tin cậy bạn/ Những lời đang vỗ cánh/ Chưa chắc là đã bay.

Hiện thực và siêu thực

Tiếp tục hành trình tự đổi mới, 10 năm sau ở giữa tuổi thất tuần, nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm tìm thấy vẻ đẹp của Minh triết đất đai, một sự bứt phá sáng tạo ngoạn mục. Những sáng tác lần này của ông mang đậm tính triết lý về thiên nhiên, lẽ đời, tình người cùng những quy luật biến thiên của vũ trụ mà không phải ai cũng có thể cảm nhận, văn bản hóa thành tác phẩm. Như trong bài Minh triết đất đai, ông viết: Tay lấm láp phù sa/ chính là lúc ngộ ra điều sạch sẽ/ giấc ngủ thường đến muộn/ tôi gối đầu lên/ luật nhân quả của cây trồng…/ Bỗng hé mở đôi điều/ minh triết đất đai.

Quan niệm về thơ, nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm cho rằng: “Thơ Việt đương đại đầu thế kỷ 21 có nét tương đồng với thơ Việt đầu thế kỷ 20. Đầu thế kỷ 20, từ thi pháp trung đại, ảnh hưởng từ Trung Hoa, cái tôi trong thơ phải giấu kín; chuyển sang thi pháp hiện đại, ảnh hưởng từ châu Âu, cái tôi được mặc sức phô bày. Đầu thế kỷ 21, từ thi pháp hiện đại truyền thống nghiêng về cảm xúc và hào sảng sử thi sang thi pháp hiện đại cách tân nghiêng về nghiệm suy lẽ sống, nhân sinh. Không chỉ phản ánh mà còn phản biện, không chỉ động viên cổ vũ mà còn dự báo tương lai, không chỉ nhận thức mà còn thức tỉnh lương tri con người. Thơ Việt hiện đại làm mới hình thức câu thơ đồng thời cũng làm mới vấn đề mà thơ đề cập đến. Đổi mới hình thức đi trước, kéo theo đổi mới nội dung, từ lượng biến thành chất, một biểu hiện sinh động về sự vận động của thơ mang tính quy luật”.

Tuy vậy, đối với người sáng tác đã có thói quen tư duy lối mòn, việc thay đổi ấy không hề dễ dàng. Còn phía người đọc thì chưa quen, không dễ chấp nhận những cách thể hiện mới. “Nhiều đồng nghiệp cùng thế hệ với tôi cũng còn dị ứng, chê thơ của tôi là không vần, khô khan, đọc khó. Nhưng việc đổi mới thơ là lẽ đương nhiên, là quy luật, không thể khác được. Ngay từ năm 2000, tôi đã có ý thức, mỗi “dự án” văn chương đều phải có quy hoạch, thiết kế hoàn chỉnh. Tập Minh triết đất đai không phải tập hợp những bài lẻ rải rác trong nhiều năm mà được quy hoạch thiết kế với không gian thẩm mỹ riêng, khác hẳn những tập thơ trước, ấy là: hiện thực lồng ghép siêu thực, suy tưởng tiền đề cho cảm xúc”, nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm bày tỏ.

PHAN HOÀNG PHAN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Âm nhạc

Ban nhạc Bức Tường trở lại với Tháng mười

Ban nhạc Bức Tường vừa giới thiệu đến khán giả một sáng tác mới là Tháng mười. Tiếp sau những Bông hồng thủy tinh, Mắt đen, Tiếng gọi, Cơn mưa tháng năm… thì Tháng mười sẽ nằm trong danh mục những bản tình ca tuyệt đẹp của Bức Tường.

Mỹ thuật

Họa sĩ Trần Thế Vĩnh ra mắt sách ảnh chân dung nghệ sĩ

Mất 2 năm để hoàn thành, sách ảnh "Vọng" được hoạ sĩ Trần Thế Vĩnh thể hiện chân dung 51 văn nghệ sĩ tài hoa như: Bùi Giáng, Trịnh Công Sơn, Nguyễn Ánh 9, Nguyễn Gia Trí… Sách do Nhà xuất bản Hội Nhà văn phát hành.

Sân khấu

Sáng tác

Mùa lũ

Tôi không sinh ra và lớn lên ở miền Trung, nơi hàng năm phải oằn mình gánh chịu bao nhiêu trận bão lũ. Nhưng, ký ức tuổi thơ tôi về một trận lụt duy nhất năm ấy đến nay chưa khi nào thôi ám ảnh.