Phát triển vận tải công cộng gắn với kiểm soát xe cá nhân

Tuần qua, Chính phủ đã chỉ đạo hai thành phố lớn là Hà Nội và TPHCM phải tập trung phát triển vận tải hành khách công cộng. Tiếp đó, TPHCM cũng có một số kiến nghị nhằm kiểm soát sự phát triển của xe cá nhân. PV Báo Sài Gòn Giải Phóng đã phỏng vấn Tiến sĩ Phạm Xuân Mai, Chủ nhiệm Bộ môn Ô tô, khoa Kỹ thuật Giao thông Trường Đại học Bách khoa TPHCM, người đang chủ trì đề tài nghiên cứu hiện trạng và hướng phát triển hệ thống xe buýt TPHCM xung quanh hai vấn đề mang tính hỗ tương này.

Xe buýt lưu thông trong “vòng vây” của xe 2 bánh. Ảnh: ĐỨC TRÍ

Việc phải làm!

- Thưa Tiến sĩ, ông nghĩ sao về hai chủ trương này?

Đây là hai chủ trương đúng đắn và chúng có một mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Các thành phố lớn mà cụ thể là TPHCM và Hà Nội không thể phát triển vận tải hành khách công cộng nếu không kiểm soát chặt chẽ sự phát triển của xe cá nhân bởi một lý do rất đơn giản: diện tích đường phố thì có hạn và nếu chúng bị xe cá nhân chiếm hết thì sẽ không còn diện tích cho xe công cộng phát triển.

- Là một người đang chủ trì đề tài nghiên cứu hiện trạng xe buýt TPHCM, hẳn Tiến sĩ hiểu rõ hơn ai hết những bất cập của hệ thống này. Trong bối cảnh ấy, nói đến việc hạn chế xe cá nhân, liệu có quá sớm?

Đúng là hiện nay mạng lưới xe buýt của TPHCM còn rất nhiều bất cập. Bất cập thứ nhất xuất phát từ thực trạng mạng lưới đường của thành phố không được quy hoạch tốt. Hiện nay thành phố hầu như không có các đường vành đai, còn các tuyến đường nhánh, đường trục thì rất ít. Các tuyến đường này lại không được kết nối với nhau thành một hệ thống liên hoàn. Mạng lưới xe buýt vì thế cũng gặp những bất cập tương tự. Hầu hết các nút giao thông ở TPHCM là những nút giao đồng mức, do đó xe buýt lưu thông qua các nút luôn gặp khó khăn, thường xuyên đối đầu với nguy cơ ùn tắc giao thông, làm cho lộ trình hoạt động của xe buýt không đảm bảo. TPHCM cũng đang rất thiếu đất để làm trạm trung chuyển cho xe buýt, mà nếu không có trạm trung chuyển thì các tuyến sẽ không liên kết thành mạng được. Hơn nữa, do lịch sử để lại, TPHCM lại đang có rất nhiều khu dân cư tự phát. Trong các khu này, hầu như không có đường mà chỉ có các con hẻm nhỏ chạy dài, ngoằn ngoèo, xe buýt không thể hoạt động được. Nó khiến cho việc tiếp cận mạng lưới xe buýt của người dân gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, nếu không phát triển xe buýt và hạn chế dần việc sử dụng xe cá nhân thì người dân thành phố sẽ phải đối đầu với hàng loạt những bất lợi lớn hơn những bất lợi hiện nay mà họ gặp phải trong khi đi xe buýt.

- Đó là những bất lợi nào, thưa Tiến sĩ?

Sử dụng xe cá nhân, đặc biệt là xe gắn máy 2 bánh, không an toàn bằng sử dụng xe buýt. Thống kê của Ban An toàn giao thông TPHCM trong những năm gần đây đều cho thấy, xe gắn máy 2 bánh là nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn giao thông. Một thành phố mà có quá nhiều xe cá nhân sẽ phải đối mặt với vấn nạn ô nhiễm môi trường do khói thải của xe và một khi xe cá nhân phát triển không có kiểm soát thì sẽ tạo ra nguy cơ ùn tắc giao thông.

Khắc phục những bất cập

- Với một mạng lưới xe buýt còn quá nhiều bất cập như Tiến sĩ vừa nêu, nhất là những bất cập xuất phát từ mạng lưới đường (không dễ thay đổi ngay), giả thiết người dân sẵn sàng từ bỏ xe cá nhân hoặc hạn chế dùng xe cá nhân thì họ sẽ phải dùng phương tiện giao thông gì để thay thế?

Trên cơ sở mạng lưới đường hiện có của thành phố, chúng tôi đang thực hiện đề án nghiên cứu hiện trạng và đề xuất hướng phát triển cho xe buýt. Đề án này đã hoàn thành giai đoạn 1 (Sở Khoa học - Công nghệ đã nghiệm thu) và đang bước vào giai đoạn 2, giai đoạn nghiên cứu chi tiết. Đây là một nghiên cứu được UBND TPHCM “đặt hàng” nhằm tìm ra giải pháp khắc phục những bất cập hiện có của mạng lưới xe buýt thành phố. Theo nghiên cứu này, mạng lưới xe buýt của thành phố sẽ được tổ chức lại theo từng tuyến: trục, nhánh và thu gom một cách đồng bộ. Trong đó, sẽ sử dụng xe buýt loại nhỏ đi thu gom khách sâu trong các khu dân cư với cự ly phục vụ khoảng 300m giữa mỗi trạm xe buýt. Toàn thành phố sẽ được chia làm 7 khu vực phục vụ và giữa các khu vực này sẽ có các tuyến xe buýt trục làm nhiệm vụ kết nối. Các tuyến xe buýt nhánh sẽ trung chuyển hành khách từ các tuyến thu gom ra các tuyến trục hoặc đưa khách đi trong nội bộ từng khu vực. Mạng lưới xe buýt này, về cơ bản sẽ khắc phục được một số bất cập của mạng lưới cũ như trùng lắp tuyến, tuyến không phủ khắp…, đảm bảo phục vụ hành khách tốt hơn.

- Đề án đang trong giai đoạn nghiên cứu mà Tiến sĩ đã đề cập đến việc hạn chế sử dụng xe cá nhân liệu có hợp lý?

Số lượng xe cá nhân của thành phố hiện nay đã xấp xỉ 5 triệu chiếc (bao gồm cả ô tô và xe gắn máy 2 bánh). Đây là một con số khổng lồ so với dân số và diện tích đường của thành phố. Con số này cũng đã vượt mức bình quân sử dụng xe cá nhân ở nước Mỹ (cứ 2 người Mỹ mới có 1 xe cá nhân), vốn là nước có tỷ lệ người dân sử dụng xe cá nhân khá cao. Với số lượng xe này, hiện TPHCM cũng đã rơi vào tình trạng không thể kiểm soát được trật tự an toàn giao thông. Các giải pháp chống kẹt xe đang áp dụng chủ yếu là các giải pháp đối phó mà đã là giải pháp đối phó thì không thể nào giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc giao thông. Do vậy, nếu không có giải pháp kịp thời để kiểm soát sự phát triển của xe cá nhân thì TPHCM sẽ phải đối mặt với nguy cơ ùn tắc giao thông trầm trọng hơn nữa.

- Theo Tiến sĩ, TPHCM sẽ phải kiểm soát sự phát triển của xe cá nhân như thế nào trong bối cảnh xe công cộng còn nhiều bất cập?

Hãy bắt đầu bằng công tác tuyên truyền. TPHCM phải “nói” cho người dân hiểu tại sao họ phải hạn chế sử dụng xe cá nhân; phí sử dụng xe cá nhân do người dân đóng góp (nếu có) sẽ được sử dụng như thế nào, hiệu quả ra sao… Và quan trọng hơn cả là thành phố phải công bố được lộ trình tổ chức lại mạng lưới giao thông thành phố và cam kết thực hiện chúng một cách nghiêm túc và minh bạch. TPHCM cũng cần lập một ban tư vấn bao gồm các nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội có uy tín để giúp thành phố xây dựng và triển khai kế hoạch chống ùn tắc giao thông một cách căn cơ.

- Cảm ơn Tiến sĩ.

Nguyễn Khoa

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lãnh đạo TP và quận Phú Nhuận tham gia đi bộ sáng 22-11

4.000 người đi bộ ủng hộ hơn 8,6 tỷ đồng chăm lo người nghèo

Hơn 4.000 vận động viên là lãnh đạo, nguyên lãnh đạo quận, người lao động tại các doanh nghiệp, cán bộ, công nhân, viên chức và nhân dân trên địa bàn quận Phú Nhuận (TPHCM) đã đi bộ trên lộ trình hơn 3,2 km để ủng hộ hơn 8,6 tỷ đồng chăm lo người nghèo ăn tết.

Bút Sài Gòn

Dậy thì thành công

- Sau một thời gian có vẻ im ắng, gần đây sự cạnh tranh giữa các sàn thương mại điện tử tại thị trường xứ mình lại tăng nhiệt. Sàn lớn nhất được ghi nhận ưu thế về giá rẻ do khuyến mãi, hai sàn xếp sau lại được nhận biết tốt hơn trên mạng xã hội.

Giao thông - Đô thị

Quy hoạch

Tin buồn