Chăm sóc toàn diện
Để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân, ứng phó với tình trạng già hóa dân số nhanh nhất thế giới, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân (Nghị quyết 72).
Trong nghị quyết, Bộ Chính trị đã đề ra các giải pháp thúc đẩy chăm sóc sức khỏe NCT toàn diện hơn. Từ những mô hình “sáng đón đi, tối đưa về” đến chiến lược “chống cô đơn” cho người già, một hệ sinh thái chăm sóc toàn diện đang dần hình thành, hứa hẹn biến thách thức của già hóa dân số thành cơ hội để xây dựng một xã hội nhân văn và phát triển bền vững.
Theo một số chuyên gia y tế, Nghị quyết 72 không chỉ là một văn bản hành chính mà là sự kết tinh của một tư duy mới về an sinh xã hội. Điểm đột phá lớn nhất chính là việc xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ, từ củng cố mạng lưới y tế cơ sở đến việc phát triển mô hình chăm sóc sức khỏe NCT dựa vào cộng đồng.
TS-BS Trương Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, cho rằng, NCT nước ta vốn quen với nếp sống quây quần với gia đình nên việc đưa NCT vào viện dưỡng lão biệt lập có thể gây ra những cú sốc về tinh thần. Tuy nhiên, việc ra đời của Nghị quyết 72 và các chính sách đi kèm đã thay đổi điều này, thúc đẩy các mô hình phù hợp hơn với văn hóa truyền thống, nơi người già được chăm sóc chuyên nghiệp nhưng không bị tách rời khỏi hơi ấm gia đình.
Hiện Bộ Y tế đã nhanh chóng đưa vào luật một số quy định mới nhằm chăm sóc toàn diện hơn cho NCT Việt Nam như: tập trung phát triển hệ thống chăm sóc NCT đa dạng, gồm tự chăm sóc, tại nhà và cộng đồng, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống. Đặc biệt là đa dạng hóa hình thức chăm sóc, chuyển trọng tâm sang các mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, tại nhà, tự chăm sóc và cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp.
Đồng thời khuyến khích tổ chức xã hội, chính trị, dân cư tham gia hỗ trợ, đầu tư, phát triển các mô hình chăm sóc liên thế hệ, phát triển cơ sở chăm sóc NCT ban ngày và chăm sóc NCT bán trú. Đây được coi là "lời giải" phù hợp, kịp thời cho bài toán chăm sóc NCT tại các đô thị lớn.
Theo ông Nguyễn Xuân Trường, Trưởng phòng Chăm sóc sức khỏe NCT (Cục Dân số), mô hình chăm sóc bán trú cho phép NCT đến trung tâm để được theo dõi sức khỏe, ăn uống, vận động, giao lưu, phục hồi chức năng và trở về nhà vào buổi tối. Mô hình này giúp người già có một không gian để phục hồi chức năng, giao lưu và được theo dõi y tế chuyên sâu vào ban ngày, tối đến vẫn được trở về với con cháu.
Điều này vừa giải phóng sức lao động người trẻ, vừa đảm bảo chất lượng sống cho người già. Bên cạnh đó, mô hình bán trú linh hoạt hơn, có thể lưu lại qua đêm khi cần thiết, giúp giảm gánh nặng cho gia đình nhưng vẫn đảm bảo chăm sóc chuyên nghiệp. “Chính sách sẽ khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư cơ sở chăm sóc NCT thông qua ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng… để nhanh chóng hình thành mạng lưới dịch vụ chăm sóc lão khoa hiện đại và bền vững”, ông Nguyễn Xuân Trường nhấn mạnh.
Việc xây dựng và vận hành một cơ sở chăm sóc người già cần tính toán đến khả năng liên kết cộng đồng và tối ưu hóa vị trí địa lý, ở khu dân cư thay vì khu vực biệt lập. Yếu tố này giúp NCT duy trì kết nối xã hội, có thể lắng nghe và quan sát cuộc sống đời thường, thuận tiện cho gia đình thăm nom.
Bên cạnh đó, thiết lập mạng lưới hỗ trợ tại chỗ bằng kết nối nguồn lực sẵn có tại địa phương: trạm y tế phường, xã; bệnh viện; câu lạc bộ NCT; tình nguyện viên, sinh viên phối hợp tổ chức hoạt động văn nghệ, giao lưu, thăm hỏi, mang lại đời sống tinh thần phong phú cho các cụ
Bà MAI THỊ HƯƠNG, Giám đốc Viện dưỡng lão Tâm An
Tận dụng mọi nguồn lực
Một trong những bước đi quyết liệt nhất của Chính phủ nhằm hiện thực hóa mục tiêu chăm sóc NCT là Chỉ thị số 35/CT-TTg ngày 23-12-2025 yêu cầu các địa phương rà soát, sắp xếp lại các trụ sở, cơ sở vật chất dôi dư để ưu tiên phát triển các trung tâm chăm sóc ban ngày và nhà sinh hoạt cộng đồng. Đây là một giải pháp thực tế trong bối cảnh quỹ đất tại các đô thị đang ngày càng hạn hẹp.
Các trụ sở xã, phường cũ sau khi sáp nhập địa giới hành chính, thay vì bỏ hoang hoặc chuyển đổi mục đích kinh doanh, nay trở thành một “Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau”. Ở đó, buổi sáng các cụ đến tập dưỡng sinh, có điều dưỡng kiểm tra huyết áp, có góc đọc báo và không gian để các cụ truyền dạy kinh nghiệm cho lớp trẻ. Mô hình này không chỉ tiết kiệm ngân sách nhà nước mà còn tạo ra một không gian sống động, giúp người già cảm thấy mình vẫn là một phần quan trọng của cộng đồng.
Ông Phạm Vũ Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Dân số, cho rằng, việc khuyến khích tư nhân đầu tư vào phân khúc dưỡng lão gần nhà, tích hợp trong các khu dân cư hiện đại cũng là một hướng đi tiềm năng. “Chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng sẽ là điều kiện tốt để kích hoạt thị trường dịch vụ lão khoa phát triển mạnh mẽ. Chúng ta không chỉ cần các trung tâm bảo trợ cho người nghèo mà cần cơ sở chất lượng cao cho tầng lớp có thu nhập cao đang ngày càng tăng”, ông Phạm Vũ Hoàng nhấn mạnh.
Theo PGS-TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM, trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, việc phát triển hệ thống chăm sóc NCT, đặc biệt là các cơ sở dưỡng lão, cần được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của TPHCM. Phải gắn kết chặt chẽ giữa y tế - an sinh xã hội - cộng đồng, thay vì các giải pháp mang tính tình thế, riêng lẻ.
Bởi đây là yếu tố quan trọng để NCT được theo dõi, chăm sóc liên tục, phù hợp với tình trạng sức khỏe và nhu cầu thực tế. Thời gian tới, TPHCM sẽ phát triển hệ thống dưỡng lão thế hệ mới theo mô hình hệ sinh thái chăm sóc dài hạn, phù hợp với kinh nghiệm của nhiều quốc gia phát triển, quy hoạch hệ thống theo mô hình đa tầng dịch vụ, từ chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày, nhà ở có hỗ trợ, chăm sóc giảm nhẹ cuối đời…
Từ đó, bảo đảm NCT được chăm sóc đúng mức, đúng thời điểm, góp phần nâng cao chất lượng sống và giảm quá tải cho các cơ sở y tế. “Thành phố sẽ chuẩn hóa chất lượng dịch vụ, xây dựng bộ tiêu chuẩn cho từng loại hình dưỡng lão; đồng thời, xây dựng cơ chế tài chính bền vững, gắn chi trả với chất lượng dịch vụ, khuyến khích xã hội hóa có kiểm soát để bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ cho NCT, nhất là nhóm yếu thế”, PGS-TS Tăng Chí Thượng thông tin.
Theo ThS Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, thành phố cần tham khảo nhiều mô hình chăm sóc NCT từ các quốc gia trên thế giới. Nhật Bản, quốc gia “siêu già”, đã chuyển từ chăm sóc dựa vào gia đình sang hệ thống an sinh xã hội, nền tảng là bảo hiểm chăm sóc dài hạn và mô hình chăm sóc tích hợp dựa vào cộng đồng.
Hay như Singapore xây dựng hệ sinh thái chăm sóc đa tầng, kết hợp tài chính, dịch vụ cộng đồng, quy hoạch đô thị thân thiện và chú trọng y tế dự phòng gắn với bác sĩ gia đình. Thái Lan đã phát triển mạng lưới hơn 1 triệu tình nguyện viên y tế cộng đồng, kết hợp quỹ chăm sóc dài hạn, bảo hiểm y tế toàn dân và hệ thống dịch vụ đa tầng từ chăm sóc tại nhà đến cơ sở dưỡng lão...
