Thay đổi quy trình dạy học ngay tại lớp
Thầy Nguyễn Trường Giang, giáo viên Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội, TPHCM), cho biết thực trạng học sinh tiểu học, đặc biệt học sinh lớp 4, 5, sử dụng AI để hoàn thành các yêu cầu của giáo viên trong quá trình chuẩn bị bài học ngày càng nhiều. Điều này xuất phát từ sự xuất hiện và phổ biến của nhiều công cụ dễ tiếp cận như ChatGPT, Gemini...
Theo thầy Giang, sự can thiệp của AI dễ nhận thấy nhất ở những yêu cầu mang tính thử thách của giáo viên. Bài làm có sử dụng AI thường có lời văn “cao siêu”, mang tính học thuật, không phù hợp với tâm lý, vốn từ và ngôn ngữ của học sinh tiểu học. Bên cạnh đó là sự tiến bộ bất thường của học sinh, thể hiện qua những câu văn dài, chau chuốt, trong khi trước đó các em còn gặp nhiều khó khăn khi làm văn. Ở môn Toán, sự can thiệp của AI cũng dễ nhận biết. Thay vì giải bài toán dạng “tổng - tỷ”, AI có thể trình bày theo hướng đặt ẩn số hoặc đưa ra những hệ phương trình phức tạp, vượt xa cách giải và năng lực thông thường của học sinh tiểu học.
Để hạn chế tình trạng học sinh “quăng bài” cho AI xử lý, thầy Giang thay đổi quy trình dạy học ngay tại lớp, trong đó chú trọng gợi mở tư duy, tăng cường học tập nhóm và giáo dục học sinh về mục đích sử dụng AI.
“Khi dạy học sinh viết văn, tôi thường tổ chức cho các em làm việc, thảo luận theo nhóm. Bằng cách này, các em sẽ phát huy năng lực tự học, tìm tòi, tư duy, phản biện thay vì lệ thuộc vào gợi ý từ AI. Những học sinh có năng lực được khuyến khích chia sẻ ý tưởng, bài văn của mình để các bạn trong lớp cùng học hỏi, mở rộng thêm tư duy và vốn từ”, thầy Giang chia sẻ.
Theo thầy Giang, thông qua sự thay đổi trong tổ chức dạy học, học sinh từng bước được giáo dục nhận thức rằng AI chỉ là nguồn hỗ trợ để phát triển ý tưởng, vốn từ, tham khảo, chứ không thay các em làm bài.
Giáo viên phải làm chủ AI
Tương tự, cô Nguyễn Thị Hòa, giáo viên Trường Tiểu học Đống Đa (phường Tân Hòa, TPHCM), thừa nhận học sinh tiểu học hiện nay có thể đã thành thạo trong sử dụng công nghệ, AI khi tham gia vào hoạt động của giáo viên trên lớp cũng như nhiệm vụ học tập ở nhà. Điều này vừa tạo thuận lợi, vừa đặt ra thách thức đối với giáo viên trong kiểm soát, đánh giá và định hướng học sinh, tránh tình trạng lạm dụng công nghệ.
“Bài toán đặt ra là không thể cấm đoán các em sử dụng AI trong thời đại công nghệ hiện nay. Thay vào đó, giáo viên chỉ có thể tăng cường giáo dục, định hướng cho các em”, cô Hòa nhìn nhận.
Tại Trường Tiểu học Đống Đa, học sinh được giáo dục kỹ năng sử dụng AI thông qua các tiết Tin học, Tin học quốc tế, tích hợp AI trong các tiết học, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ... Theo cô Hòa, đây là nền tảng thuận lợi để giáo viên định hướng học sinh sử dụng AI có trách nhiệm, hiệu quả. Dù được triển khai dưới hình thức giáo dục hay lồng ghép AI, điều quan trọng vẫn là hình thành cho học sinh năng lực số, hỗ trợ các em sử dụng công nghệ có kiểm soát thông qua chính các hoạt động số của giáo viên. “Điều này lại đòi hỏi bản thân giáo viên phải nỗ lực tự học, tự nghiên cứu để có chừng mực, chọn lọc khi sử dụng AI”, cô Hòa nêu.
Tại Trường Tiểu học Chi Lăng (phường Thông Tây Hội, TPHCM), những tiết học về AI, kỹ năng công dân số luôn được học sinh mong chờ, thích thú. Trong các tiết học, học sinh được tham gia vào những hoạt động, đặt mình vào các tình huống cụ thể để sử dụng AI hỗ trợ học tập, thay vì để AI học tập thay mình.
Thầy Dương Trần Bình, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chi Lăng, cho biết mục tiêu của những tiết học này không chỉ dừng ở việc trang bị cho học sinh kiến thức, hiểu biết về AI, công nghệ và cách sử dụng an toàn, thông minh. Quan trọng hơn, nhà trường hướng tới giáo dục học sinh nhìn nhận và biết cách sử dụng AI, công nghệ đúng đắn, hiệu quả, phục vụ việc học tập.
“Trong bối cảnh giáo dục số và chủ trương đưa AI vào giáo dục đại trà ở bậc phổ thông từ năm học 2026-2027, nhà trường xác định giáo dục kỹ năng công dân số là một trong những nội dung quan trọng. Thông qua chính các tình huống cụ thể, các em từng bước được giáo dục sử dụng AI không lạm dụng, có trách nhiệm. Những kỹ năng công dân số được trang bị trong các tiết học cũng trở thành “lá chắn” giúp học sinh ứng dụng AI vào học tập hiệu quả”, thầy Bình nhấn mạnh.
Dù vậy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chi Lăng khẳng định điều cần thiết và quan trọng hơn cả là chính giáo viên phải tự nâng cao năng lực công nghệ, AI để có thể giáo dục, định hướng học sinh sử dụng, với sự phối hợp từ gia đình. Đặc biệt, khi giao thiết bị công nghệ cho con, phụ huynh cũng cần giám sát chặt chẽ, bảo đảm thiết bị được sử dụng phục vụ việc học một cách chính đáng.
Giữa bối cảnh AI “phủ sóng” trường học, nhiều cán bộ quản lý cho rằng càng đòi hỏi giáo viên phải kiên định với mục tiêu giáo dục, xác định rõ bản sắc riêng của mình và không để lệ thuộc vào AI. Không phải hoạt động giáo dục nào, bài dạy nào cũng chạy theo AI. Chỉ khi giáo viên làm chủ được AI, giáo viên mới đủ sức nâng đỡ, định hướng học sinh sử dụng công nghệ đúng cách, hiệu quả.
