Hộ ít người mức đóng giảm
Với giá thu gom, vận chuyển rác thải theo Quyết định 65, chị Nguyễn Thị Hồng (ngụ hẻm 53 đường Vườn Lài, Phú Thọ Hòa, TPHCM) nhận định, việc tính theo số nhân khẩu sẽ hợp lý hơn so với áp một mức phí cố định cho mỗi hộ dân như trước đây. Những hộ ít người, phát sinh lượng rác thấp hơn sẽ được giảm tiền thu gom rác hàng tháng. Chị Hồng dẫn chứng, gia đình chị có 2 vợ chồng, trước đây hàng tháng phải đóng tiền thu gom, vận chuyển khoảng 90.000 đồng. Với mức giá mới, gia đình chị chỉ đóng khoảng 40.000 đồng/tháng.
Bà Nguyễn Thị Bích Liên (ngụ H12 đường Nguyễn Hữu Cảnh, phường Rạch Dừa, TPHCM) cho biết, trước ngày 1-9, gia đình bà đang trả 50.000 đồng/tháng tiền thu gom rác. Với mức giá mới, hàng tháng bà phải đóng là 71.000 đồng. Nhà bà có 4 người nhưng con trai đi nước ngoài 3 tháng mới về một lần, con gái học đại học tại trung tâm thành phố, thỉnh thoảng mới về. Trong khi đó, nếu hộ có từ 1-2 người thì chỉ đóng 36.000 đồng/tháng.
Bà Võ Thị Thừa (ngụ 1/2/18 đường Hồ Quý Ly, phường Vũng Tàu, TPHCM) cho rằng, khoản chi phí thu gom rác mới không quá lớn, nhưng cần có cơ chế thông tin rõ ràng về cách thu, đối tượng áp dụng và trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ. Đề nghị việc thu phí nên gắn với chất lượng phục vụ thực tế, đồng thời có kênh tiếp nhận phản ánh để xử lý tình trạng thu gom chậm hoặc không đúng lịch. “Việc tách riêng giá thu gom và vận chuyển được kỳ vọng tăng tính minh bạch trong quản lý dịch vụ vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, người dân cũng mong muốn cùng với việc điều chỉnh đơn giá, chất lượng thu gom, vận chuyển rác sinh hoạt được nâng lên”, bà Thừa nói.
Theo ông Lương Chí Vĩ, chủ một nhà hàng trên địa bàn phường Tam Thắng (TPHCM), cách tính giá dịch vụ thu gom rác theo khối lượng có thể tạo thêm động lực tiết giảm chất thải, đồng thời buộc doanh nghiệp phải quan tâm hơn đến khâu phân loại, lưu chứa và quản lý rác ngay tại cơ sở. Đây là sự thay đổi từ tư duy “đóng phí để được thu gom” sang “kiểm soát lượng chất thải để giảm chi phí”.
Hoàn thiện cơ chế pháp lý, minh bạch nguồn thu
Theo Sở NN-MT TPHCM, điểm đáng chú ý là lần đầu tiên mức phí đối với hộ gia đình được phân thành 2 nhóm: hộ từ 2 người trở xuống và hộ từ 3 người trở lên. Tại khu vực TPHCM trước đây, hộ có tối đa 2 người phải trả 31.000 đồng/tháng phí thu gom và 11.000 đồng/tháng phí vận chuyển, tổng cộng 42.000 đồng/tháng, chưa gồm VAT. Trong khi đó, hộ từ 3 người trở lên trả 84.000 đồng/tháng.
Còn tại các nhóm khu vực khác, mức thu cũng được phân theo quy mô nhân khẩu. Nhóm 2 áp dụng mức 40.000 đồng/tháng đối với hộ tối đa 2 người và 80.000 đồng đối với hộ từ 3 người; nhóm 3 lần lượt là 38.000 đồng và 76.000 đồng... Đặc khu Côn Đảo có mức thấp nhất, tương ứng 27.000 đồng và 53.000 đồng/tháng. Theo cách tính này, các hộ ít người tại những khu vực thuộc TPHCM trước đây sẽ được giảm khoảng 50%, trong khi nhóm hộ từ 3 người trở lên cơ bản giữ nguyên mức phí.
Ông Bùi Trường Sơn, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Bình Hưng (TPHCM) cho biết, sau khi Sở NN-MT tổ chức hội nghị triển Quyết định 65, UBND xã Bình Hưng đã chỉ đạo Phòng Kinh tế, Công an xã, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Bình Hưng, Trưởng 39 ấp và các đơn vị thu gom rác tại nguồn phối hợp, rà soát, xác định số nhân khẩu hộ gia đình để triển khai thu giá theo quy định mới này.
Đối với cơ sở kinh doanh, dịch vụ, tổ chức phát sinh không quá 300kg rác/ngày, nếu lựa chọn quản lý như hộ gia đình, giá thu gom và vận chuyển được chia theo các nấc khối lượng. Mức thu dao động từ 38.000-182.000 đồng/tháng đối với phí thu gom và 15.000-68.000 đồng/tháng đối với phí vận chuyển. Đáng chú ý, tại khu vực đô thị TPHCM trước đây, nhóm phát sinh trên 250-500kg/tháng phải trả tổng cộng 250.000 đồng/tháng. Khi lượng rác phát sinh trên 500kg đến dưới 9 tấn/tháng, phương thức tính chuyển sang theo khối lượng thực tế. Giá thu gom dao động 453-486 đồng/kg và vận chuyển 147-180 đồng/kg, tùy khu vực.
Tại hội nghị triển khai Quyết định 65 mới đây, ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM, cho biết, hiện nay sở đang xây dựng và tham mưu cho UBND TPHCM ban hành một số quy định áp dụng thống nhất trên địa bàn thành phố như: quy định về quản lý CTRSH, chất thải y tế; kế hoạch phân loại CTRSH tại nguồn. Sở đặt mục tiêu đến quý 4-2026 sẽ ban hành các văn bản này để thực hiện từ năm 2027. Đặc biệt, từ năm 2027, TPHCM sẽ thực hiện phân loại rác tại nguồn.
Cùng với việc xây dựng chính sách, Sở NN-MT cũng đang hoàn chỉnh phần mềm quản lý CTRSH dùng chung từ cấp sở đến xã, phường. Khi phần mềm này được đưa vào vận hành sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi dữ liệu của các chủ nguồn thải, xác định số lượng chủ nguồn thải trên từng địa bàn và mức giá dịch vụ áp dụng tương ứng. Hiện Sở NN-MT TPHCM đang lấy ý kiến dự thảo quyết định quy định việc thu và tổ chức thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH đối với chủ nguồn thải, hộ gia đình và cá nhân trên địa bàn thành phố. Dự thảo hướng đến việc thiết lập cơ chế thu thống nhất, bảo đảm công tác thu giá dịch vụ được thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng và đúng mức giá. Đồng thời, dự thảo cũng quy định việc sử dụng phiếu thu giá dịch vụ vận chuyển, xử lý CTRSH làm chứng từ thu theo cơ chế đặc thù, qua đó tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình tổ chức thu.
Nhìn tổng thể, phương án giá mới đang đặt nền móng cho việc chuyển từ thu phí rác theo mức bình quân sang tính phí dựa trên nhân khẩu và lượng chất thải. Đây sẽ là những yếu tố quyết định chính sách mới có thực sự tạo ra sự công bằng trong chi trả và thay đổi hành vi xử lý rác của người dân hay không.
