1. Một buổi sáng cuối năm 2025, khi những trận bão lũ vừa lui, trường học bắt đầu hoạt động trở lại, tiếng trẻ con ríu rít át đi tiếng gió mưa. Một bé gái lớp 2 kéo cao chiếc áo ấm còn thơm mùi vải mới, cúi đầu chào cô giáo rồi ôm cặp chạy vào lớp. Ở góc sân, nữ phóng viên Báo Sài Gòn Giải Phóng lặng lẽ hạ chiếc máy ảnh xuống, điều chị quan tâm lúc này không phải bức hình vừa rồi có đạt yêu cầu của toà soạn hay không, mà đứa trẻ ấy hôm nay không còn co ro trong cái rét cắt da như lần đoàn công tác gặp em mấy tuần trước.
Ít ai biết, chỉ vài ngày trước khi những chiếc áo được đến đây, trong phòng họp của Báo Sài Gòn Giải Phóng, câu hỏi được đặt ra không phải là có làm hay không, mà là làm thế nào để nhanh nhất.
“Chờ vận động đủ kinh phí thì sẽ muộn. Có bao nhiêu nguồn lực thì làm bấy nhiêu”- một quyết định dứt khoát được đưa ra.
Ba ngày sau, 500 chiếc “Áo ấm đến trường” đầu tiên theo chuyến bay ra miền Trung, rồi tiếp tục vượt hàng trăm cây số đường đèo để đến với học sinh vùng mưa lũ. Đây không phải lần đầu tiên người làm Báo Sài Gòn Giải Phóng đi nhanh hơn một kế hoạch đã định. Bởi nhiều năm nay, có những chuyến công tác mà tin tức chỉ là điểm khởi đầu, điểm đến cuối cùng luôn là người dân, là bạn đọc.
Hơn 50 năm qua, độc giả cả nước biết đến Báo Sài Gòn Giải Phóng như một cơ quan báo chí chính trị - xã hội chủ lực của TPHCM. Còn ở những bản làng vùng sâu, vùng xa, người dân nhớ đến tờ báo bằng những điều rất khác. Đó là căn nhà tình nghĩa cho cựu chiến binh, những ngôi đền tri ân liệt sĩ đã nằm xuống nơi dãy Trường Sơn huyền thoại, những cây cầu bắc qua vùng quê hẻo lánh để đường đến trường dễ dàng hơn hay một điểm trường kịp xây xong trước thềm năm học mới… Đơn giản là vào lúc khó khăn nhất, đã có người từ Báo Sài Gòn Giải Phóng tìm đến.
Chính những điều được người dân “nhớ mặt đặt tên” đã làm nên “chân kiềng thứ ba” vững vàng trong hành trình phát triển của tờ báo. Bên cạnh nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền và phát triển kinh tế báo chí, trách nhiệm xã hội được bồi đắp qua từng thế hệ người làm Báo Sài Gòn Giải Phóng.
2. Ở Báo Sài Gòn Giải Phóng, nhiều người vẫn nói với nhau rằng, đăng một bài báo về hoàn cảnh khó khăn chưa bao giờ là đích đến, mà mục tiêu là từng hoàn cảnh thực sự được thay đổi. Suốt nhiều năm, chuyên mục “Hoàn cảnh cần giúp” đều đặn xuất hiện trên mặt báo. Phía sau mỗi bài viết là một hành trình “chạy đua” rất khác, những cuộc điện thoại xác minh khẩn cấp, những chuyến xe vượt hàng trăm cây số… để kịp “giành giật” cơ hội cho từng hoàn cảnh. Một bài báo có thể khép lại sau những con chữ nhưng hành trình đồng hành với người dân thì luôn tiếp diễn.
Mùa hè năm 2021, TPHCM bước vào những tháng ngày chưa từng có trong lịch sử, đường phố vắng lặng, những con hẻm giăng kín dây phong tỏa, ngoài đường chỉ có tiếng xe cứu thương vang lên dồn dập. Tại trụ sở Báo Sài Gòn Giải Phóng, điện thoại của Ban Công tác bạn đọc Chương trình xã hội Báo Sài Gòn Giải Phóng đổ chuông từ sáng đến khuya.
Một thai phụ sắp đến ngày sinh nhưng không còn tiền.
Một gia đình có cả bốn người đều là F0.
Danh sách cần giúp cứ dài thêm sau mỗi giờ…
Trong khi phải tìm cách giữ mình an toàn giữa đại dịch, những chiếc xe của Báo Sài Gòn Giải Phóng nối nhau lăn bánh. Lần đầu những chuyến xe phát hành báo… chỉ chở gạo, chở rau, chở thuốc đến nơi cần kíp. Gần 200 tấn gạo, 20 tấn thực phẩm cùng hàng chục ngàn sản phẩm thiết yếu được đưa đến hàng chục ngàn hộ dân trên khắp thành phố. Chương trình “Một gia đình trợ giúp một gia đình” kết nối những tấm lòng hảo tâm với các hộ dân đang cần hỗ trợ khẩn cấp, rồi chương trình “Đồng hành vượt cạn” giúp những thai phụ yên tâm sinh con trong những ngày giãn cách khắc nghiệt nhất, tiếp tục ra đời. Khi dịch lùi dần, hành trình tiếp tục bằng chương trình chăm sóc sức khỏe hậu Covid-19 cho gần 9.500 người dân. Thời điểm đó, có phóng viên vẫn chưa tiêm đủ vaccine, có người vừa hoàn thành bản tin cuối ngày đã khoác vội bộ đồ bảo hộ để đi trao quà… Đơn giản vì chúng tôi hiểu, khi người dân cần, người làm báo không đứng ngoài cuộc.
Điều gì khiến rất nhiều doanh nghiệp, nhà hảo tâm lựa chọn đồng hành cùng Báo Sài Gòn Giải Phóng trong các chương trình xã hội suốt hàng chục năm qua? - đó là câu hỏi mà người làm Báo Sài Gòn Giải Phóng luôn tự đặt ra cho chính mình. Có lẽ, câu trả lời không nằm ở quy mô chương trình, mà ở niềm tin. Niềm tin rằng mỗi đồng đóng góp đều đến đúng người cần giúp; rằng những người làm báo sẽ có mặt tận nơi; mọi nguồn lực đều được sử dụng minh bạch, trọn vẹn cho cộng đồng. Chính niềm tin ấy đã giúp Báo Sài Gòn Giải Phóng không bao giờ phải đi một mình trên hành trình thiện nguyện.
Bà BÙI THỊ HỒNG SƯƠNG
Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng
Có những hành trình kéo dài nhiều năm, và có những hành trình kéo dài cả một thế hệ. “Nghĩa tình Trường Sơn” là một trong số đó. Những người từng tham gia chương trình vẫn nhớ như in những chuyến khảo sát dọc dãy Trường Sơn từ năm 2009, có nơi xe không thể vào, nơi phải đi bộ hàng giờ giữa rừng, có công trình tưởng chừng phải dừng lại vì vướng thủ tục, có lúc bài toán kinh phí gần 140 tỷ đồng khiến ban tổ chức mất ngủ… Nhưng rồi từng khó khăn được tháo gỡ. Để hôm nay, dọc dãy Trường Sơn đã có hơn 1.350 căn nhà tình nghĩa mang dấu ấn của chương trình; ba đền tưởng niệm liệt sĩ được xây dựng tại những địa danh lịch sử; 17 trạm xá phục vụ người dân vùng khó; Làng Ho được phục dựng thành làng văn hóa kiểu mẫu; hơn 2.000 suất học bổng được trao cho học sinh nghèo… Điều đọng lại không chỉ là con số, mà nhiều năm sau trên hành trình trình tác nghiệp, chúng tôi được nhìn thấy ngôi trường vẫn đầy tiếng trẻ, trạm xá vẫn sáng đèn, người dân vẫn gọi tên Báo Sài Gòn Giải Phóng như một người thân quen cũ.
3. Chuyến công tác đến các tỉnh biên giới phía Bắc đầu năm 2023 đã mở ra một hành trình khác. Hình ảnh những lớp học tạm bợ, bữa cơm bán trú thiếu thốn, nhiều đứa trẻ đi học trong cái rét cắt da mà chỉ mặc một chiếc áo mỏng tan… khiến đoàn công tác trăn trở trên suốt đoạn đường về. Ngay sau chuyến đi, chương trình “Thắp sáng niềm tin - Vượt khó đến trường” được khởi động. Ba năm sau, hành trình ấy đã hiện diện ở 52 trường học thuộc 24 tỉnh, thành phố với những lớp học mới, thư viện mới, nhà vệ sinh, phòng ăn, phòng ngủ bán trú, học bổng và hàng loạt trang thiết bị học tập được gửi trao.
Tiếp bước, chương trình “Áo ấm đến trường” ra đời để giúp đỡ học sinh khó khăn đến trường. Gần 12.000 chiếc áo, học bổng đã được trao tận tay học sinh tại 34 trường học ở 11 tỉnh, thành phố và phía trước là mục tiêu một triệu chiếc áo trong mười năm tới. Những chiếc áo không chỉ giữ ấm cơ thể mà giữ cho những giấc mơ đến trường luôn được vững vàng.
Có một điều rất thú vị, trong những chuyến công tác vùng sâu, vùng xa, người dân hiếm khi gọi đầy đủ tên tờ báo, mà chỉ nói rất giản dị: “Báo Sài Gòn lên rồi!”. Một câu nói ngắn nhưng đủ để những người làm báo hiểu rằng, ở nơi ấy, chúng tôi không chỉ mang theo măng-sét một tờ báo, mà niềm tin đã được gieo đi. Hơn 50 năm qua, bạn đọc đã quen với một Báo Sài Gòn Giải Phóng trung thực, chính trực, sắc sảo trên mặt trận thông tin, tuyên truyền. Song hành cùng hành trình ấy, những người Báo Sài Gòn Giải Phóng chọn thêm một trách nhiệm, một con đường để viết nên những trang báo không in trên giấy. Bước chân không ngừng nghỉ của người làm báo luôn tin rằng trách nhiệm xã hội không bắt đầu từ một lời kêu gọi, mà bắt đầu từ khoảnh khắc người dân cần, và chúng tôi lập tức lên đường. Đó cũng là cách Báo Sài Gòn Giải Phóng gìn giữ một giá trị xuyên suốt hơn nửa thế kỷ qua: làm báo để phụng sự cho sự phát triển của đất nước, thành phố và nhân dân.
