Gia tăng tỷ trọng hàng điện tử, thiết bị công nghệ
Theo Bộ Công thương, trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước. Có 26 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 7 mặt hàng vượt mốc 10 tỷ USD. Đáng chú ý, các nhóm hàng công nghệ cao tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng xuất khẩu. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 56 tỷ USD, tăng trên 46% so với cùng kỳ; điện thoại và linh kiện đạt gần 29 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt khoảng 28 tỷ USD. Chỉ riêng 3 nhóm hàng này đã đóng góp hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong 5 tháng đầu năm.
So với giai đoạn cách đây 3-5 năm, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam đã có sự thay đổi đáng kể. Nếu trước đây dệt may, da giày, gỗ và nông sản là những ngành tạo động lực tăng trưởng chính thì hiện nay điện tử, thiết bị công nghệ và máy móc ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn. “Điều đó cho thấy xuất khẩu Việt Nam không chỉ tăng về lượng mà còn đang chuyển dần sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn”, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) nhận định.
Một động lực mới đang xuất hiện từ thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo bà Huyền Vũ, Quản lý Tài khoản Khách hàng cấp cao Amazon Global Selling Việt Nam, số lượng sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam bán ra trên Amazon tăng 35%, trong khi số doanh nghiệp đạt doanh thu từ 1 triệu USD/năm trở lên tăng 65%. Xu hướng này cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt chủ động xây dựng thương hiệu, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu thông qua các nền tảng số, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà nhập khẩu trung gian.
Không chỉ tăng trưởng về quy mô, chất lượng xuất khẩu cũng được cải thiện. Theo bà Nguyễn Yến Ngọc, Trưởng phòng Xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương), hàng hóa Việt Nam hiện đối mặt với 321 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ các thị trường trên thế giới. Tuy nhiên, gần một nửa số vụ việc đã được xử lý theo hướng chấm dứt điều tra, giúp nhiều ngành hàng duy trì khả năng cạnh tranh tại các thị trường xuất khẩu lớn.
Nếu trước đây các khu công nghiệp cạnh tranh bằng lao động giá rẻ và quỹ đất thì nay hạ tầng dữ liệu, năng lực công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang trở thành yếu tố quyết định khả năng thu hút đầu tư
Ông NGUYỄN KỲ PHÙNG, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM
Làn sóng đầu tư công nghệ cao tiếp sức
Theo Bộ Công thương, dù cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, nhưng tới 94,1% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất, gồm máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy phần lớn dòng vốn nhập khẩu đang được đưa vào mở rộng năng lực sản xuất và nâng cấp công nghệ, tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong các quý tiếp theo.
Theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA), các yêu cầu ngày càng khắt khe về ESG, an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc đang thiết lập một “ngưỡng cửa mới” đối với hàng hóa xuất khẩu. Muốn tham gia và duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp buộc phải đầu tư công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm.
Xu hướng này cũng đang được tiếp sức bởi làn sóng đầu tư công nghệ cao vào Việt Nam. Những năm gần đây, dòng vốn FDI dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và nghiên cứu phát triển (R&D). Đến nay, Việt Nam đã thu hút 241 dự án FDI trong lĩnh vực bán dẫn với tổng vốn đăng ký hơn 14,2 tỷ USD, hình thành hệ sinh thái gồm hơn 50 doanh nghiệp thiết kế chip và khoảng 7.000 kỹ sư bán dẫn, tạo nền tảng cho sự hình thành hệ sinh thái công nghệ cao trong nước. Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM, cuối tháng 4 vừa qua, thành phố đã trao giấy chứng nhận đầu tư cho 4 dự án công nghệ cao với tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD.
Có thể thấy động lực tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam đang dịch chuyển từ gia công, lao động chi phí thấp sang công nghệ, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây sẽ là nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn trong những năm tới.
