Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi cho biết, trong quá trình khai quật khẩn cấp khu vực nội thành di tích thành cổ Châu Sa, các nhà khảo cổ đã phát hiện quần thể lò nung của người Chăm có niên đại khoảng thế kỷ II - III sau Công nguyên, cách đây gần 1.800 năm.
Sau hơn một tháng khai quật, đoàn khảo cổ xác định có 3 lò nung, đều có dạng hình bầu, dài khoảng 3,5m, rộng khoảng 1m. Theo nhận định ban đầu, đây là quần thể lò nung ngói của người Chăm, góp phần làm rõ kỹ thuật sản xuất vật liệu xây dựng phục vụ quá trình hình thành và phát triển của thành cổ Châu Sa.
Trước đó, khoảng tháng 4-2026, trong lúc đóng cọc trồng cây tại khu vườn nhà, ông Nguyễn Kiên (xã Tịnh Khê) phát hiện lớp đất cứng bất thường, có màu đỏ như gạch nung cùng nhiều mảnh gạch, ngói. Ông Kiên nghi ngờ đây là dấu tích của người Chăm vì khu vực thuộc di tích thành cổ Châu Sa nên đã báo chính quyền địa phương.
Từ thông tin này, cơ quan chức năng tiến hành khảo sát, khai quật và phát hiện khu lò nung cổ có niên đại khoảng thế kỷ II - III sau Công nguyên.
Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, Phó Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi, cho biết, việc phát hiện quần thể lò nung là mắt xích quan trọng trong quá trình nghiên cứu, giải mã những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích thành cổ Châu Sa, đồng thời cung cấp nhiều tư liệu mới cho công tác khảo cổ.
Bên cạnh loại lò có thành dày trên 20cm, các nhà khảo cổ còn ghi nhận một loại lò có thành mỏng chỉ khoảng 4,2cm nhưng vẫn đảm bảo khả năng chịu nhiệt, cho thấy kỹ thuật xây dựng lò nung của cư dân xưa đạt trình độ cao.
Theo Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, đoàn khảo cổ đã lấy các mẫu than, gốm và ngói tại khu vực lò nung cũng như bãi thải để phân tích bằng các phương pháp khoa học hiện đại. Kết quả phân tích sẽ giúp xác định chính xác niên đại của quần thể lò nung, đồng thời cung cấp thêm cơ sở khoa học về quy trình sản xuất vật liệu xây dựng của cư dân Chăm cổ.
Đây không phải lần đầu tiên dấu tích lò nung của người Chăm được phát hiện tại khu vực này. Trước đó, vào năm 2006, các nhà khảo cổ cũng đã phát hiện một lò nung Chăm nằm trong phạm vi di tích thành cổ Châu Sa.
Theo Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, thời gian tới, ngành văn hóa cần phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức khảo sát, thẩm định trực tiếp tại hiện trường để đánh giá đầy đủ giá trị của di tích. Trước mắt, cần sớm triển khai các giải pháp bảo tồn như dựng mái che bảo vệ khu lò khỏi tác động của thời tiết, xây dựng hệ thống thoát nước chống ngập và áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm giữ nguyên hiện trạng, bảo vệ kết cấu của các lò nung.
Thành cổ Châu Sa nằm bên bờ Bắc sông Trà Khúc, trải rộng trên địa bàn xã Tịnh Khê và phường Trương Quang Trọng (tỉnh Quảng Ngãi). Đây là một trong những thành đất cổ quy mô lớn của văn hóa Chăm ở miền Trung, được xây dựng trước thế kỷ X với hai vòng thành nội và ngoại, kết nối tuyến giao thương đường thủy từ sông Trà Khúc ra cửa biển, đồng thời giữ vai trò quan trọng về phòng thủ.
Di tích thành cổ Châu Sa được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1994. Tuy nhiên, đến nay nhiều khu vực trong phạm vi thành cổ vẫn đang được người dân sử dụng để sản xuất nông nghiệp, đặt ra yêu cầu tăng cường công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di tích.
