Chuẩn hóa dữ liệu: Bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng

Minh bạch nguồn gốc

Theo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), lâu nay, mã vạch và nhiều hình thức nhận diện hàng hóa đã được doanh nghiệp sử dụng để quản lý sản phẩm, kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, trước tình trạng hàng giả ngày càng tinh vi và yêu cầu minh bạch cao hơn của thị trường, truy xuất nguồn gốc đang chuyển từ công cụ quản lý nội bộ thành một phần trong điều kiện lưu thông hàng hóa. Cụ thể, từ ngày 1-7-2026, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công thương phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định mới. Ở thị trường xuất khẩu, Liên minh châu Âu đã ban hành quy định về vận hành cơ sở đăng ký hộ chiếu sản phẩm số, chuẩn bị nền tảng quản lý thông tin suốt vòng đời hàng hóa.

Trước những yêu cầu mới của thị trường, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch Công ty TNHH Việt Thắng Jean, cho biết, công ty đã nghiên cứu, tìm hiểu nhiều giải pháp truy xuất nguồn gốc và quyết định thử nghiệm chip điện tử để định danh, minh bạch thông tin sản phẩm. Theo ông Phạm Văn Việt, mỗi chip có chi phí khoảng 5.500 đồng, được gắn riêng cho 1 sản phẩm may mặc. Giai đoạn đầu, doanh nghiệp dự kiến thử nghiệm trên 4.000-5.000 sản phẩm để đánh giá hiệu quả trước khi cân nhắc mở rộng. “Việc gắn chip sẽ giúp mỗi sản phẩm có một mã định danh riêng, hỗ trợ lưu trữ và truy xuất thông tin cần thiết trong quá trình sản xuất, lưu thông”, ông Phạm Văn Việt chia sẻ.

Ở lĩnh vực nông sản, Công ty CP trà dược Núi Đèn cho biết đã phối hợp với HTX trà dược Thượng Sơn và đơn vị cung cấp giải pháp gắn thẻ định danh cho 100 cây chè Shan Tuyết cổ thụ tại xã Thượng Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Theo doanh nghiệp, các cây chè có tuổi đời từ 200-500 năm được gắn chip để hình thành dữ liệu riêng cho từng cây nguyên liệu, làm cơ sở truy xuất sản phẩm trà tạo ra sau đó. Việc định danh từ đầu chuỗi giúp doanh nghiệp chứng minh nguồn nguyên liệu và có thêm cơ sở phân biệt sản phẩm được làm từ chè cổ thụ tại vùng này với hàng hóa không xác định được nơi thu hái.

Bán lẻ - “chốt chặn” cuối cùng

Theo các chuyên gia, gắn mã định danh mới chỉ là bước đầu bởi giá trị của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào thông tin được ghi nhận phía sau cũng như khả năng kiểm tra dữ liệu khi sản phẩm đi qua từng khâu của chuỗi cung ứng. Ông Phạm Văn Thọ, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghệ chống giả Việt Nam, cho rằng, thông tin truy xuất phải giúp người tiêu dùng theo dõi được “nhật ký” sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn. Theo đó, dữ liệu không dừng ở một mã nhận diện trên bao bì mà được ghi nhận xuyên suốt. Chẳng hạn khi hàng hóa đi vào hệ thống phân phối, nhà bán lẻ trở thành khâu kiểm tra cuối cùng trước khi sản phẩm đến tay người mua.

Là đơn vị có gần 800 điểm bán trên cả nước, phục vụ khoảng 1 triệu lượt khách mỗi ngày, Saigon Co.op tiếp nhận hàng hóa từ số lượng lớn nhà cung cấp. Quy mô này khiến việc chuẩn hóa dữ liệu đầu vào trở thành yêu cầu quan trọng. Nếu thông tin thiếu thống nhất, việc xác định lô hàng, khoanh vùng và thu hồi sản phẩm khi xảy ra sự cố sẽ gặp nhiều khó khăn. Theo đại diện Saigon Co.op, hồi tháng 1, Saigon Co.op đã ký 3 biên bản ghi nhớ hợp tác với Viện Tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam, Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 và Trung tâm Mã số mã vạch quốc gia. Một trong những nội dung trọng tâm là thí điểm truy xuất nguồn gốc theo GS1/TCVN với các sản phẩm đang kinh doanh trong hệ thống (GS1 là bộ tiêu chuẩn toàn cầu giúp thống nhất cách định danh sản phẩm, địa điểm và chia sẻ dữ liệu giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng). Việc áp dụng chuẩn chung giúp nhà bán lẻ tiếp nhận và quản lý thông tin theo một cấu trúc thống nhất, thay vì mỗi nhà cung cấp sử dụng một cách ghi nhận khác nhau.

Theo ông Dương Minh Quang, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, tiêu chuẩn, chất lượng và truy xuất nguồn gốc ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản lý, vận hành hệ thống bán lẻ hiện đại. Saigon Co.op đã xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng với rau củ quả, trái cây, thủy hải sản, thịt heo và một số nhóm hàng khác; đầu tư hệ thống kiểm soát chất lượng từ sản xuất đến phân phối. Hiện hệ thống duy trì hơn 200 nhân sự chuyên trách về quản lý và kiểm soát chất lượng, kiểm tra tại điểm bán, phòng kiểm nghiệm và xe kiểm nghiệm lưu động. Saigon Co.op cũng phối hợp với các trung tâm kiểm nghiệm và cơ quan quản lý để tăng cường giám sát hàng hóa. Ông Dương Minh Quang cho biết, việc chuẩn hóa dữ liệu tác động trực tiếp đến doanh nghiệp muốn đưa hàng vào hệ thống phân phối lớn. Ngoài hồ sơ pháp lý và tiêu chuẩn chất lượng, nhà cung cấp phải hoàn thiện thông tin về nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất và lưu thông; bảo đảm dữ liệu có thể kiểm tra, đối chiếu và truy ngược khi cần thiết.