Giảm chi phí logistics trong chuỗi cung ứng hàng hóa

Áp lực chi phí

Thời gian qua, NTD ở các thành phố lớn như TPHCM và Hà Nội vẫn chịu áp lực vì chi phí thực phẩm ở mức cao.Theo ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm TPHCM (FFA), để đến tay NTD, một sản phẩm lương thực, thực phẩm phải đi qua nhiều công đoạn. Chuỗi này bắt đầu từ vùng nguyên liệu, qua thu mua, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến phân phối. Mỗi mắt xích đều có thể tác động trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất và khả năng đáp ứng thị trường. Chỉ một công đoạn vận hành thiếu hiệu quả, chi phí phát sinh có thể lan sang các khâu trước khi được tính vào giá bán. Điều này thể hiện rõ tại TPHCM bởi nguồn nguyên liệu phục vụ ngành lương thực, thực phẩm được cung ứng từ nhiều địa phương, trong khi hoạt động chế biến, tiêu dùng và kết nối thị trường lại tập trung tại thành phố. “Chi phí logistics không tăng lên chỉ vì cước vận chuyển cao mà còn do các mắt xích trong chuỗi cung ứng chưa được tổ chức và phối hợp hiệu quả”, ông Nguyễn Phúc Khoa nhận định.

Ở nhóm nông sản, thủy sản, khoảng trống thể hiện rõ nhất tại khâu bảo quản và vận chuyển lạnh. Theo ông Lương Quang Thi, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Giải pháp thương mại A BA, tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản tại Việt Nam hiện ở mức 20%-25%, trong khi tại nhiều nước phát triển, tỷ lệ này dưới 10%. Chi phí logistics cũng chiếm khoảng 20%-25% giá thành sản phẩm nông nghiệp, thủy sản. Ông Lương Quang Thi chỉ ra 3 điểm nghẽn lớn của chuỗi lạnh. Trước hết là hạ tầng phân bố chưa hợp lý khi hơn 70% kho lạnh tập trung quanh TPHCM, trong khi ĐBSCL và Tây Ninh còn thiếu trung tâm sơ chế, cấp đông tại chỗ. Điều này khiến một phần nông sản phải di chuyển khá xa sau thu hoạch mới được đưa vào điều kiện bảo quản phù hợp.

Không chỉ vậy, vận tải lạnh nội địa cũng phụ thuộc 80%-90% vào đường bộ, trong khi vận tải đường thủy và phương thức khác chưa được khai thác tương xứng. Tỷ lệ xe container lạnh chạy rỗng chiều về còn cao, khiến chi phí của chuyến xe tiếp tục được tính vào lượng hàng vận chuyển ở chiều đi. Chính những điểm nghẽn này khiến chi phí phát sinh từ sau thu hoạch, bảo quản đến vận chuyển, cộng dồn vào giá thành trước khi hàng hóa đến hệ thống phân phối.

Liên kết để giảm giá hàng hóa

Theo đại diện Hiệp hội Lương thực thực phẩm TPHCM, để chi phí logistics không “ăn” vào giá hàng hóa, doanh nghiệp cần nâng cao hiệu quả của toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì chỉ cắt giảm chi phí từng công đoạn. Đặc biệt, doanh nghiệp sản xuất và đơn vị logistics cần thường xuyên trao đổi thông tin, khảo sát nhu cầu và xây dựng giải pháp phù hợp từng nhóm hàng. Với cách làm này, thay vì để hàng hóa được giao trực tiếp từ nhiều nhà cung cấp đến điểm bán, doanh nghiệp bán lẻ sẽ tập kết hàng tại một đầu mối, sau đó phân loại và điều phối theo nhu cầu từng khu vực, từ đó rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Là một trong những doanh nghiệp phân phối chủ lực của TPHCM, Liên hiệp HTX Thương mại TPHCM (Saigon Co.op) đang sử dụng hệ thống trung tâm phân phối làm đầu mối kết nối hàng hóa từ nhà cung cấp đến mạng lưới bán lẻ. Theo đó, Saigon Co.op vận hành các trung tâm phân phối tại KCN Sóng Thần (TPHCM), Bắc Ninh và TP Cần Thơ, thực hiện việc tiếp nhận, phân loại và điều phối hàng hóa đến các điểm bán. Đáng chú ý, năm 2025, doanh nghiệp đưa vào hoạt động Trung tâm phân phối hướng Tây tại KCN Lê Minh Xuân 3, TPHCM. Trung tâm có quy mô gần 34.600m2, tiếp nhận hàng hóa trực tiếp từ hơn 1.000 nhà cung cấp và phục vụ hơn 500 điểm bán tại phía Tây TPHCM và một số địa phương thuộc ĐBSCL. Theo Saigon Co.op, việc đưa trung tâm phân phối này vào vận hành giúp phân chia lại khu vực phục vụ giữa các kho, giảm áp lực cho hệ thống hiện hữu, rút ngắn quãng đường vận chuyển đối với nhiều nhóm hàng.

Bên cạnh đó, Saigon Co.op cũng định hướng từng bước ứng dụng mô hình vận hành bán tự động, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý kho, điều phối vận chuyển và dự báo nhu cầu hàng hóa. Khi dữ liệu bán hàng được kết nối với kế hoạch nhập hàng và vận chuyển, doanh nghiệp có thể giảm lượng hàng tồn kho, hạn chế chuyển giao phát sinh và sử dụng phương tiện hiệu quả hơn.

Việc đầu tư đồng bộ của các nhà bán lẻ như Saigon Co.op đã góp phần nâng cao khả năng điều tiết nguồn hàng, kiểm soát chi phí vận hành và tạo thêm dư địa để bình ổn giá khi thị trường biến động. Điển hình, tháng 3-2026, khi giá nhiều mặt hàng trên thị trường liên tục được điều chỉnh vì giá nhiên liệu và nguyên liệu thế giới tăng nhưng giá hàng hóa tại hệ thống của Saigon Co.op gần như không biến động, thậm chí còn được giảm giá mạnh.